SPANJE

Algemene informatie

Ligging en landschap

Flora en fauna

In de vele nationale parken en natuurreservaten leven duizenden soorten dieren en planten die nergens anders (meer) in Europa te vinden zijn. De flora van Spanje is zeer gevarieerd met ongeveer 8000 soorten planten. Dit komt door de grote variatie in klimaat, hoogte en bodemgesteldheid. Uitgestrekte bossen komen voor in het noordwesten en in de Pyreneeën. De fauna in Spanje is bijzonder en vaak uniek te noemen voor Europese begrippen. Veel zeldzame dieren worden beschermd zoals de gems, de lynx en de bruine beer. Op Gibraltar huist de magot, een apensoort die waarschijnlijk door de mens is ingevoerd. Aan de kust van de Middellandse Zee komt nog de zeer zeldzame monniksrob voor.

Klimaat

Aan de Costa's heerst een mediterraan klimaat met warme zomers en zachte winters. Het binnenland kent een landklimaat waarbij in de zomer de temperatuur kan oplopen tot 40°C en in de winter het vriespunt wordt bereikt. De temperatuur op de Canarische Eilanden is zowel in de zomer- als wintermaanden erg aangenaam, waarbij in de winter moeiteloos de 20°C bereikt wordt.

Nuttige adressen

Spaans Verkeersbureau
Laan van Meerdervoort 8-A
2517 AJ Den Haag
Tel: 070- 346 59 00

Ambassade van het Koninkrijk Spanje
Lange Voorhout 50
2514 EG Den Haag
Tel: 070-4167777

Informatiekaart Spanje

We hebben alle praktische informatie over Spanje kort en bondig voor u op een rij gezet (PDF). Leuk om uit te printen en mee te nemen op reis!

Beste reistijd

Dol op tuinen en patio’s? Bezoek dan Andalusië in het voorjaar: alles staat volop in bloei. Vanaf september is de ergste hitte in Spanje verdwenen en tot eind oktober is het nog heerlijk nazomerweer.

Drinkwater

In Spanje kunt u het kraanwater wel drinken, maar het heeft meestal een lichte chloorsmaak en u kunt er buikloop van krijgen als u er veel van drinkt. Flessen drinkwater kunt u het beste kopen in de supermarkten.

Elektriciteit

De netspanning in Spanje is 230 volt. U heeft geen verloopstekkers nodig.

Fooi

Het geven van een fooi wordt zeer gewaardeerd. In horecagelegenheden is het gebruikelijk om circa 10% van de totale prijs aan fooi te geven.

Fotograferen

In Spanje kunt u bijna overal fotograferen en filmen, echter niet bij grenzen, havens, vliegvelden en militaire installaties. Als het staat aangegeven, mag u ook niet fotograferen of filmen in kastelen, kerken en musea. Soms kunt u een foto- of filmvergunning kopen.

Grensdocumenten

Voor informatie over de benodigde grensdocumenten en eventuele visa verwijzen wij u naar: src-cultuurvakanties.nl/reisdocumenten

Kledingvoorschriften

Bij een bezoek aan een kerk dienen knieën en schouders te zijn bedekt.

Nationale feestdagen

Reistijd

Souvenirs

Typisch Spaanse souvenirs, vaak kenmerkend voor de streek, zijn lederwaren, leren wijnzakken, mand- en vlechtwerk, kant, borduurwerk, keramiek, aardewerk, koperwerk, kunstnijverheidsartikelen en zilveren sieraden.

Telefoneren

Telefoneren met uw mobiele telefoon is nogal kostbaar. Vanuit uw hotelkamer bellen is nog duurder, vanuit een telefooncel het goedkoopst. Een telefoonkaart kunt u kopen bij postkantoren en tabakswinkels.

Reisgidsen

De Zwerver is de reisboekenspecialist met een zeer compleet aanbod aan reisgidsen en landkaarten. Bestelde artikelen kunt u eenvoudig online afrekenen en ontvangt u binnen drie werkdagen! Bekijk de reisgidsen Spanje.

Gaudi en Barcelona

Barcelona en Gaudí zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. De hoofdstad van Catalonië is trots op de architect die haar zoveel heeft geschonken: van een lantaarnpaal op de Plaça Real tot het wereldberoemde meesterwerk, de Sagrada Familia, de onvoltooide kerk waaraan nu al meer dan een eeuw wordt gebouwd en waarvan nog steeds niet bekend is wanneer de laatste steen zal worden gelegd. Antoní Gaudí i Cornet (1852-1926) was de belangrijkste exponent van het modernisme, een stroming binnen de architectuur die rond 1900 zijn hoogtijdagen kende. Gaudí liet zich inspireren door de natuur: natuurlijke vormen en kleurige tegeltjes waren zijn handelsmerk.

Catalaans Modernisme in Barcelona

Met de komst van de industrie rondom Barcelona nam de welvaart in de 19e eeuw enorm toe. In deze bloeiperiode ontwikkelden de Catalaanse taal, literatuur en cultuur zich als nooit tevoren. Er ontstond een bijzonder artistiek klimaat waarin het experimenteren met vorm en kleur een belangrijke plaats innam. Tijdens de Wereldtentoonstelling van 1888 kwam het cultureel geïsoleerde Barcelona in contact met de moderne wereld en trokken veel jonge kunstenaars naar Parijs. Eenmaal teruggekomen ontwikkelden zij een eigen variant op de art nouveau, de zogenaamde modernismo catalán, waarbij sierlijke lijnen, een breed spectrum aan frisse kleuren en een fantasierijke vormentaal centraal stonden. In het werk van de jonge Picasso en architecten als Antoni Gaudí, Lluís Domènech i Montaner en Josep Puig i Cadafalch is dit goed terug te vinden.

Winkelen in Barcelona

Barcelona is een waar winkelparadijs. In de lange hoofdstraat Shopping Line raakt u niet uitgekeken en ook de vele warenhuizen hebben iedereen wat te bieden. Houdt u meer van de gezelligheid van een markt dan bent u in Barcelona met zijn vele kunst-, antiek en boekenmarkten op de juiste plek. De meest authentieke vlooienmarkt van de stad is Els Encants (ook bekend als de Mercat de Bellcaire), waar u echt en nep antiek, schilderijen en tweedehands kleding vindt. Voor groente en fruit bezoekt u de overdekte markt aan de Ramblas. Als u struint over de markten in Barcelona, krijgt u een goed beeld van de bevolking.

El Escorial

‘Hier moeten de monniken als koningen leven en de koning als een monnik,’ sprak Filips II, toen hij zijn intrek nam in het grootste kloosterpaleis van Spanje: het Real Monasterio de San Lorenzo de El Escorial. Het enorme complex was gebouwd ter ere van de overwinning op de Fransen bij de Noord-Franse stad Saint Quentin. De veldslag vond plaats op 10 augustus 1557, de sterfdag van de Heilige Laurentius. Deze heilige was in de Romeinse tijd gemarteld op een vleesrooster en Filips II besloot daarom het kloosterpaleis aan Laurentius op te dragen door het grondplan de vorm van een vleesrooster te geven. De architect Juan de Herrera hanteerde een strakke en strenge renaissancestijl. Zestien patio’s werden aangelegd, vierduizend kamers en zestien kilometer gang. Het hart van het complex werd gevormd door een grote basiliek.
De sobere koninklijke vertrekken vormden een groot contrast met de pracht en praal van de zalen van de monniken, rijk versierd met schilderijen van grote meesters als Titiaan, Ribera, El Greco en Jeroen Bosch. Toen Filips II op 21 september 1598 zijn laatste adem uitblies, stierf hij bijna boven zijn eigen graf, want elf meter onder het hoofdaltaar van de basiliek, naast zijn slaapvertrek, werd hard gewerkt aan het koninklijke pantheon.

Romeins aquaduct van Segovia

Imposant torent het Romeinse aquaduct van Segovia uit boven het centrum van deze Castiliaanse stad. Vroeger was het Romeinse bouwwerk 17 kilometer lang, maar vandaag de dag staan er nog 728 meter die tweeduizend jaar roerige geschiedenis hebben overleefd. Het exacte bouwjaar is onbekend, maar in 1974 werd voor de zekerheid het tweeduizendjarige bestaan gevierd. Segovia ontving een cadeau vanuit Rome: een replica van het standbeeld van Romulus en Remus, die aan de achterzijde van het aquaduct werd geplaatst. Het aquaduct was altijd verbonden met de berg Fuenfría bij Segovia, waarbij het water van de rivier Acebeda naar het centrum van de stad werd geleid. Hoewel de historische waarheid valt te betwijfelen, is aan de oorsprong van het Romeinse bouwwerk een mooie legende verbonden. Het verhaal wil dat een boerenmeisje uit Segovia niet meer dagelijks de bergen in wilde trekken om water te halen. Zij verzocht daarom de duivel om haar te verlossen van de zware arbeid. De duivel en het meisje sloten een deal: in ruil voor haar ziel zou de duivel in één nacht een prachtig aquaduct bouwen. Het meisje ging akkoord en de duivel ging aan het werk. Maar bij dageraad bleek dat hij zijn belofte niet kon nakomen. Er ontbrak namelijk één steen in het bouwwerk; het meisje hoefde haar ziel niet te verkopen aan de duivel, maar Segovia had wel een bíjna volledig aquaduct!

Jerez

In de streek Andalusië, tussen Sevilla en Cádiz in het zuidwesten van Spanje, ligt de oorsprong van Jerez. Het Jerezgebied is een klein heuvelachtig gebied met kalkrijke gronden dichtbij de Atlantische kustlijn, dat ongeveer op zeeniveau ligt. Het vormt als het ware een driehoek tussen drie steden: Jerez de la Frontera, El Puerto de Santa María en Sanlúcar de Barrameda. Het gebied wordt ook wel de 'Marco de Jerez' genoemd. De stad Jerez de la Frontera gaf de wijn haar naam. Binnen de oude Moorse stadsmuren in het centrum van de stad vind je talloze Jerez bodegas.

Valencia, Ciudad de las Artes y las Ciencias

U kunt het zich nu waarschijnlijk niet voorstellen, maar ooit stroomde een rivier op de plek waar nu het architectonisch bouwwerk, ‘de Stad van de Kunsten en Wetenschap’, staat. De Spaanse architecten Santiago Calatrava en Félix Candela hebben zich heerlijk uitgeleefd op deze unieke creatie. En ondanks de futuristische uitstraling zijn ze de mediterrane traditie van zee en licht niet uit het oog verloren. Wat u hier allemaal kunt beleven? Eigenlijk te veel om op te noemen. U kunt tijd doorbrengen in het operagebouw en centrum voor podiumkunsten, het wetenschapsmuseum, het IMAX theater, het grootste aquarium van Europa, een planetarium of in de tentoonstellingsruimten verschillende exposities bewonderen.

Santiago de Compostela

Wat bezielt mensen om weken, soms maanden achtereen te wandelen of te fietsen naar Santiago de Compostela in het noordwesten van Spanje, waar de apostel Jakobus de Meerdere ligt begraven? Als u zelf op weg gaat, en ook al is het dan in een comfortabele touringcar, zult u de antwoorden vinden. Pelgrimeren is onderweg zijn, genieten van prachtige landschappen, zoals de oneindige hoogvlakte van de Meseta, de wijnvelden in de Riojastreek, het groene Galicië en de uitlopers van de Pyreneeën in Navarra. Pelgrimeren is kennismaken met de rijke cultuur: van de gotische kathedralen van Burgos en León tot het bisschoppelijk paleis in Astorga van Gaudí. De pelgrims die u onderweg ontmoet, maken u graag deelgenoot van een unieke ervaring!

Schelpen en pelgrims

Treed in de voetsporen van de miljoenen pelgrims vanuit de hele wereld die u zijn voorgegaan naar Santiago de Compostela. Volgens een van de vele legenden over Jakobus de Meerdere kwam een ridder met zijn op hol geslagen paard in de zee terecht. Hij vroeg hulp aan de heilige Jakobus en hij bleef drijven. Toen de ridder aan land spoelde, merkte hij dat hij met schelpen overdekt was. Pelgrims dragen deze Sint-Jakobsschelp nog steeds als symbool. Misdadigers en andere zondaars die vroeger een voettocht naar Santiago ondernamen om boete te doen, brachten zo’n schelp mee naar huis als bewijs dat ze daar werkelijk waren geweest. De schelp stelde hen vrij van vervolging door het gerecht.

Sevilla en flamenco

In de eeuwenoude wijk van Sevilla Barrio de Santa Cruz bevindt zich het kleine flamencotheater Tablao Flamenco Los Gallos waar u de wervelende flamenco kunt beleven. Daar klinken de rauwe stemmen van de gitano’s (zigeuners), begeleid door castagnetten, en dansen de vrouwen onder het uitroepen van krachtige olé’s.
Bent u in april in Sevilla, dan feest u met de Spanjaarden mee tijdens het Feria de Abril, een spectaculair festival waar u uw ogen de kost kunt geven: meer dan een half miljoen ontstoken lantaarns, stierenvechtende mannen, flamencodansende vrouwen in prachtige kleurrijke jurken en een markt van duizenden casetas (tentjes, kleine huisjes) die versierd zijn met gekleurde lichtjes, papieren bloemen, foto’s en spiegels.

Moorse pracht van Granada

In Granada wordt u verblind door de pracht en praal die de erfenis is van de Moorse overheersing tijdens de Middeleeuwen. Het beroemde Alhambra is een van deze schitterende erfstukken: een paleizencomplex met een rijke geschiedenis. In de 14e eeuw bouwden Moorse sultans grote delen van dit prachtig versierde paleis met binnentuinen en klaterende fonteinen. Als u door de steile en kronkelige straatjes van de oude Moorse wijk, het Albaicín, wandelt treft u ook andere resten van de Moorse beschaving aan.

Guggenheim

Eén van de vijf Guggenheimmusea over de hele wereld staat in Bilbao. Het avant-gardistische gebouw, ontworpen door Frank O. Gehry, is door zijn prachtige moderne architectuur een museumstuk op zich: een enorme sculptuur, met glazen koepels, onverwachte doorgangen en ruimtes in speciale vormen. U kunt er eindeloos naar kijken en steeds opnieuw worden verrast. Het museum is grotendeels bedekt met schubvormige titaniumplaten, die bij zonsondergang gloedvol rood kleuren. In het museum treft u een zeer indrukwekkende collectie aan, van Chagall en Picasso tot Andy Warhol en Jeff Koons. Het Guggenheim is geen gewoon museum, het is een belevenis apart!

Boekentips

Het spel van de Engel
Carlos Ruiz Zafón
ISBN: 9789056723156
Uitgeverij Signature
In het turbulente Barcelona van de jaren twintig krijgt de jonge broodschrijver David Martín het aanbod van een mysterieuze uitgever om een boek te schrijven zoals nog nooit geschreven is. Als kind raakt David verzeild in het Kerkhof der Vergeten Boeken. Daar stuit hij op het sinistere boek Lux Aeterna, verschenen bij de Parijse uitgever Andreas Corelli – Davids opdrachtgever – en geschreven door ene Diego Marlasca. Ooit behoorde Davids huis met de toren toe aan deze onfortuinlijke advocaat, die zich geheel op het schrijven toelegde, tot hij onder duistere omstandigheden thuis om het leven kwam. Spoedig blijken er tussen hemzelf en Marlasca meer parallellen te bestaan dan David kon vermoeden...

De schaduw van de wind
Carlos Ruiz Zafón
ISBN: 9056720783
Uitgeverij Signature
In het oude centrum van het 19e-eeuwse Barcelona de stad ligt het Kerkhof der Vergeten Boeken waar Daniel Sempere door zijn vader wordt ingewijd in de mysterieuze verborgen wereld van verhalen. Hij mag een boek uitzoeken en kiest De schaduw van de wind, geschreven door een zekere Julián Carax. Het boek fascineert hem en hij gaat op zoek naar de schrijver. Daniels zoektocht leidt hem door pittoreske straatjes en langs oude geheimzinnige gebouwen. De schaduw van de wind laat u als lezer het nostalgische Barcelona van toen opnieuw beleven.

De kathedraal van de zee
Ildefonso Falcones
ISBN: 9024559790
Uitgeverij Luitingh-Sijthoff
Begin 14e eeuw. Het koninkrijk Catalonië bevindt zich op een scharnierpunt in de tijd. Van oudsher maken feodale edelen en leenheren er de dienst uit, maar steeds meer rijke kooplieden eisen de macht in Barcelona op. In deze rumoerige periode groeit Arnau op, zoon van een voormalig lijfeigene die een plek binnen de stadsmuren wist te veroveren. Honger, oorlog en zelfs de zwarte dood weet hij te overleven, maar dan belandt hij door verraad in de kerkers van de Inquisitie…

Tapas & trappers - Op twee wielen door Spanje
Polly Evans
ISBN: 9024546435
Uitgeverij Luitingh-Sijthoff
De Engelse Polly Evans woonde al jaren in Hongkong toen de reislust bij haar begon te kriebelen. Ze verruilde dus de roodglanzende taxi's voor een vervoermiddel dat meer van haar vergde: per fiets begon ze aan een ontdekkingstocht door Spanje. Polly beleefde meer dan ze voor mogelijk had gehouden. Ze doorstond een ontmoeting met een zeer levendig varken in de Pyreneeën, moest haar zedelijkheid bewijzen tegenover de lokale bevolking in Extremadura, ontvluchtte talloze overenthousiaste aanbidders en deed zich te goed aan de plaatselijke heerlijkheden. Tijdens het fietsen mijmerde Polly over de meer sensationele kanten van de Spaanse geschiedenis, zoals de koningin die met het half vergane lijk van haar man door het land reisde en de koning die hoofden op sterkwater verzamelde.

Besneeuwde Sinaasappels
Peter Kerr
Reisleider Danny Valen:
‘Spanjaarden zijn stug, bot, wantrouwend en temperamentvol. Pratend op straat lijkt het of ze ruzie hebben. Dat is wat opvalt als we voor het eerst Spanje bezoeken. Vaak is geprobeerd het karakter van de Spaanse bevolking te verklaren. Maar wie dit land en haar mensen wil leren kennen, moet eigenlijk enkele maanden in Spanje verblijven. In het boek ‘Besneeuwde Sinaasappels’ vertelt de Schot Peter Kerr over de belevenissen die hij meemaakt als hij zich met zijn vrouw op Mallorca vestigt. Het klinkt als een droom, maar ze merken al snel dat Mallorca meer is dan “een paradijselijk eiland”. Op zeer beeldende en humoristische manier beschrijft Kerr het karakter van de eilandbewoners en de rampspoed die hen overkomt. Zo blijkt de gekochte boerderij een forse kat in de zak en vormt hun beperkte kennis van het Spaans een grote handicap: wat blijkt uit de volgende passage, “La señora maakte een error grave. Un pollO was een tafelkip, una pollA was… hoe zou ze dat nu zeggen? Ze trok het voorstuk van de luier van haar baby, haalde zijn piemeltje te voorschijn: dit is una pollA!” Het boek is een aaneenschakeling van dergelijke anekdotes, maar gaat bovenal over de liefde voor een Spaans eiland. In ieder geval zal na het lezen van dit het gedrag van de Spanjaarden u niet meer verbazen.’

De Stad der Wonderen
E. Mendoza
ISBN: 9041720065
Uitgeverij Muntinga
Deze vierde roman van E. Mendoza (Barcelona, 1943) stond ruim een jaar in de top-tien van de Spaanse boekverkopers. Centraal staat een dorpsjongen, die in 1887 zijn fortuin komt maken, en al snel daarna maakt, in het bruisende Barcelona dat o.a. de wereldtentoonstelling van 1888 organiseert, dat tijdens de Eerste Wereldoorlog een internationale pleisterplaats vormt, dat groeit en groeit en in 1929 een tweede wereldtentoonstelling opent. Het verhaal is spannend en met vaart geschreven. Mendoza heeft zich goed gedocumenteerd, maar hij presenteert het historisch achtergrondmateriaal, soms tot op het absurde af, met fantasierijke en komische franje. De grote verteller die deze auteur is, raakt zelf wel eens gedesoriënteerd in de wirwar van episodes, maar noch dit, noch enkele schoonheidsfoutjes in de vertaling, tasten het leesplezier aan.

Gaudí in Manhattan
Carlos Ruiz Zafón
ISBN: 9789056722487
Uitgeverij Signature
De jonge architect Miranda – hartstochtelijk bewonderaar van het werk van Antoni Gaudí – maakt kennis met de grote meester omdat deze zijn hulp nodig heeft. Een rijke magnaat in New York wil van Gaudí een ontwerp voor een wolkenkrabber op Manhattan. In ruil daarvoor neemt de magnaat de kosten op zich voor het afmaken van de Sagrada Familia, Gaudí’s levenswerk. Miranda moet voor hem het woord doen in het Engels. De kennismaking met de magnaat wordt met veel plechtigheid en geheimzinnigheid omgeven. Maar wie schetst hun verbazing als de opdrachtgever een jonge vrouw van een verwarrende schoonheid blijkt te zijn?

Take 7
Vonne van der Meer
ISBN: 9789025403355
Uitgeverij Contact
Los Baños de Calderón, een slaperig gehucht in Andalusië, wordt opgeschrikt door de komst van een Deense filmmaker. Door de aanwezigheid van zijn camera bloeit iedereen op. De burgemeester ziet een mogelijkheid om zijn dorp weer op de kaart zetten. De kunstenaar – op zijn beurt – heeft ook zo zijn plannen met het dorp en zijn bewoners. Een Nederlandse vrouw treedt op als tolk en bemiddelaar. Zij gelooft als geen ander in het talent van de Deen. Take 7 is een verhaal over verlangen naar aandacht, liefde en overgave.

De omweg naar Santiago
Cees Nooteboom
ISBN: 9045008505
Uitgeverij Atlas
In De omweg naar Santiago noemt Cees Nooteboom de Spaanse geschiedenis een labyrint en laat het anders-zijn ervan op tal van plaatsen naar voren komen. Om in dat labyrint enigszins wegwijs te worden neemt Nooteboom je mee op een ‘Reis door Namen en Tijd’, zoals de titel van een van de hoofdstukken luidt. Het boek bevat reisverhalen over verschillende regio’s in Spanje.

Verzamelde gedichten
Federcio García Lorca
Vertaling en toelichting: Bart Vonck
ISBN: 9789025366957
Uitgeverij Athenaeum - Polak & Van Gennep
Aan het Plaza de los Aljibes in het Alhambra, tussen het fort en de paleizen, bevindt zich een gedenkteken dat verwijst naar het Cante Jondo (diepe zang) Festival dat in 1922 in Granada werd gehouden. De dichter Federico García Lorca en de componist Manuel de Falla waren nauw betrokken bij de organisatie van dat muziekfestival. Lorca werd in 1898 geboren in een Andalusisch boerendorp. In de bundels Romancero Gitano en Poema del Cante Jondo heeft hij het Andalusische landschap en de Andalusische muziek een diepere betekenis gegeven. In het elegische gedicht ‘Llanto por Ignacio Sanchez Mejíias’ richt Lorca zich op de dood van een stierenvechter. Het ritme van het gedicht maakt de dood tot een onontkoombaar feit. Deze en vele andere gedichten zijn in vertaling te lezen.

Eenzaamheid
Víctor Català
ISBN: 9789060058459
Uitgeverij Thomas Rap
Ruim honderd jaar geleden publiceerde Caterina Albert onder het mannelijke pseudoniem Víctor Català de roman Eenzaamheid. Dit boek wordt beschouwd als de belangrijkste Catalaanse roman van voor de Spaanse Burgeroorlog. Eenzaamheid vertelt het tragische verhaal van een jonge vrouw die geheel is overgeleverd aan een leven in afzondering. Tegen de tijdgeest in besluit zij op een dag haar man te verlaten en het heft in eigen handen te nemen. Deze prachtige roman werd de afgelopen jaren in verschillende landen herontdekt en is nu eindelijk in een Nederlandse vertaling verschenen.

De laatste middagen met Teresa
Juan Marsé
ISBN 978 90 5672 359 0
Uitgeverij Signatuur
Piechemapart, een jongen uit het arme zuiden van Spanje, komt naar Barcelona op zoek naar betere kansen. Teresa is studente, mooi en blond, een meisje uit de gegoede Catalaanse burgerij. De ontluikende liefde tussen het rijke meisje en de arme immigrant loopt als een rode draad door het verhaal van deze zeer verschillende werelden. De personages van deze romantische en tegelijkertijd sarcastische roman geven een haarscherp beeld van een compleet tijdperk.

Iberiërs en Lusitaniërs

De Iberiërs leefden omstreeks 1000 v.Chr. en bewoonden vooral het zuiden en oosten van het Iberisch Schiereiland. De Iberische familie bestond uit verschillende volkeren die niet tot de Indo-Europese gemeenschap behoorden. In het eerste millennium v.Chr. staken de Kelten de Pyreneeën over en vermengden zich met de Iberiërs, vooral in het gebied tussen de rivieren Duero en Ebro. Deze ‘Keltiberiërs’ worden gezien als de voorvaderen van de huidige Spanjaarden. Ze stonden bekend als een trots volk. De Romeinen hadden bij het bezetten van het Iberisch Schiereiland grote moeite om de Keltiberiërs onder de duim te krijgen. De Keltiberiërs vochten in kleine legers, een tactiek die later guerrilla werd genoemd. Guerrilla betekent een kleine oorlog en is afgeleid van ‘Guerra’, het Spaanse woord voor oorlog. Ook de Lusitaniërs, die in het westen van het Iberisch Schiereiland leefden, hanteerden de guerrillatactiek om de Romeinen te bestrijden. De Lusitaniërs waren de voorouders van de Portugezen. Hun belangrijke leider was de herder Viriathus. Zijn beeld siert nog altijd de imposante triomfboog op het Praça de Comercio in Lissabon. Toen de Romeinen erin slaagden Virathus om het leven te brengen, was het verzet van de Lusitaniërs gebroken en kon ook het westelijke deel van het Iberisch Schiereiland aan het Romeinse Rijk worden toegevoegd.

Isabel van Castilië

1492 was voor Spanje een waar jubeljaar. In dat jaar werden de laatste Moren van het Iberisch schiereiland verdreven en ontdekte Columbus voor de Castiliaanse kroon de Nieuwe Wereld. Deze historische gebeurtenissen waren voor een groot deel te danken aan Isabel van Castilië. Zij groeide uit tot de koningin achter de Spaanse Gouden Eeuw. Hoe intelligent Isabel was, bleek al bij de troonsbestijging en haar huwelijk met Ferdinand van Aragón. Op een listige manier wist ze de obstakels die de kroon van Castilië en het huwelijk met Ferdinand in de weg stonden, te omzeilen. Nadat het islamitische rijk van Granada werd veroverd, kregen Isabel en Ferdinand de pauselijke titel van Katholieke Koningen. De kleine koninkrijkjes waaruit Spanje bestond, werden door Isabel en Ferdinand samengesmeed. Door een uitgekiende huwelijkspolitiek speelde Spanje vanaf dat moment een belangrijke rol op het Europese toneel. Uit de Nieuwe Wereld kwamen de eerste schepen terug, volgeladen met kostbaarheden. De gouden eeuw kon beginnen.

Johanna de Waanzinnige

Daar ligt ze, in de koninklijke kapel van Granada. Haar hoofd afgewend van haar echtgenoot. Gestorven na een leven vol liefde en passie, maar ook drama en hysterie, het Spaanse karakter krijgt een gezicht. Het gezicht van Johanna van Castilië, Juana la Loca, Johanna de Waanzinnige, dochter van Isabel van Castilië en Ferdinand van Aragón. Ze trouwde met Philips de Schone, de zoon van Maximiliaan van Oostenrijk en Maria van Bourgondië. Ze was de moeder van de grote keizer Karel V. Na de dood van haar moeder werd ze tot koningin van Castilië gekroond. Twee jaar daarna overleed Philips en zou ze waanzinnig van verdriet zijn geworden. Diep bedroefd trok ze dagenlang over de hoogvlakte, vergezeld door monniken en in een koets de kist met het lichaam van haar geliefde. Haar vader sloot haar op in het klooster van Santa Clara in Tordesillas. De laatste 46 jaar van haar leven bracht ze daar door. Maar was ze wel waanzinnig? Of was ze het slachtoffer geworden van het politieke steekspel dat werd gevoerd door haar vader, koning van Aragón, de Castiliaanse adel, de inquisitie en haar schoonfamilie de Habsburgers?

Conquistadores

Extremadura was van oorsprong een arm landbouwgebied. Daarom trokken in de 15e en 17e eeuw veel conquistadores (veroveraars) zoals Hernán Cortés en Francisco Pizarro, naar Latijns-Amerika. Deze soldaten, ontdekkingsreizigers en avonturiers, die vaak tot de verarmde adel behoorden, brachten een groot deel van Latijns-Amerika onder Spaans bewind. In Extremadura zien we nog veel sporen uit deze tijd die hier rijkdom bracht, zoals het schitterende klooster van Guadalupe en het grote standbeeld van Pizarro, de veroveraar van het Incarijk, in het middeleeuwse Trujillo.

De Spaanse gouden eeuw

In de 16e en 17e eeuw was Spanje het machtigste land ter wereld. De Spaanse schatkist barstte uit zijn voegen door alle rijkdom die uit de Nieuwe Wereld kwam, en in Europa had Spanje, vooral in het tijdperk van Filips II, de touwtjes strak in handen. Tegen deze achtergrond bloeide het culturele leven als nooit tevoren. In de periode dat de Habsburgse koningen in Spanje regeerden (van de 16e tot 18e eeuw), bouwden zij een indrukwekkende schilderijencollectie op. Het grootste deel hiervan is nu te bewonderen in het Pradomuseum in Madrid, waar maar liefst 6000 schilderijen hangen. Uit het tijdperk van de Habsburgers zijn in het Prado onder meer schilderijen van Velazquéz, Murillo, Zurbarán, Jeroen Bosch en El Greco te bewonderen.

Velasquez

Op het Plaza de Ramales in Madrid, vlakbij het Koninklijk Paleis, staat een zuil die aangeeft dat in 1660 de Spaanse hofschilder Don Diego Velazquez op die plek begraven werd. De hofschilder van koning Filips IV was bij zijn dood bijgezet in de kerk San Juan Bautista, in een crypte onder het altaar. Daar bleef hij tot 1809. Tijdens de Franse bezetting gaf koning Josef Bonaparte, de broer van Napoleon, de opdracht om de kerk, samen met andere historische gebouwen in de omgeving, met de grond gelijk te maken, omdat deze zijn uitzicht vanaf het Koninklijke Paleis zou verstoren. Daarmee ging ook de crypte waar Velazquez was bijgezet verloren. In juni 1999 werd in Madrid de 400e verjaardag van Velazquez gevierd, en om het festijn wat extra kleur te geven besloot de gemeente Madrid tot een speurtocht naar de botten van de bekende Spaanse schilder. De stoffelijke resten moesten vóór de Velazquez-herdenking gevonden worden, maar dat viel anders uit: nog steeds is er geen spoor van de schilder. Even dacht men dat het lichaam in een andere kerk in Madrid was bijgezet. De stoffelijke resten die men daar vond, kwamen zeer overeen met de gegevens die men van Velazquez had; omdat de handen in bijna perfecte staat waren gemummificeerd, kon men de vingerafdrukken vergelijken met die van Velazquez in zijn schilderijen. Maar het lichaam bleek niet van Velazquez te zijn. De zoektocht naar de Spaanse hofschilder duurt nog voort….

De man die tegen molens vocht

Volg in La Mancha het spoor van Don Quichote. Hier streed de dappere ridder tegen de witte windmolens, die het landschap nog altijd kenmerken. Laat uw fantasie de vrije loop als u zich net als Don Quichote begeeft door dit adembenemende gebied van prachtige bergketens, indrukwekkende kloven en zonovergoten, weidse landschappen. Ziet u ook in de verte het blinkende harnas van de dolende ridder oplichten?

Salvador Dalí en het surrealisme

Salvador Dalí was een veelzijdig kunstenaar: niet alleen was hij schilder van surrealistische werken, maar ook ontwerper, cineast en schrijver. Tijdens deze indrukwekkende reis maken we in Barcelona, Girona, Port Lligat, Cadaques en Fiqueras kennis met zijn werk en persoonlijkheid.
‘Iedere morgen wanneer ik wakker word, is mijn grootste vreugde: dat ik Salvador Dalí ben.’ Salvador Dalí (1904–1989), geboren in het Catalaanse Figueras, was de meest excentrieke kunstenaar van het surrealisme. In 1924 schreef André Breton zijn ‘Surrealistisch Manifest’. Geïnspireerd door de theorieën van Sigmund Freud riep hij hierin kunstenaars op om voortaan de vrije associatie van de droom centraal te stellen in hun werk. Uiteindelijk zou Dalí de beroemdste surrealist worden. Naast hyperrealistische schilderijen die de meest bizarre droombeelden voorstellen, maakte Dalí ook beeldhouwwerk, films, teksten en installaties.

Spaanse passie: de flamenco

De flamenco is zonder twijfel de belangrijkste muziekvorm van Spanje. Het is meer dan alleen muziek; er hangt een complete levensstijl omheen.

De flamenco bestaat uit drie onderdelen: de zang (‘el cante’), de gitaar (‘la guitarra’) en de dans (‘el baile’). Om het af te maken hoort er een enthousiast publiek bij dat het geheel opzweept. Met kreten als ‘Olé!’ en ‘Aye!’ stijgen de performers boven zichzelf uit, wat Spanjaarden ‘duende’ noemen. Deze ‘betovering’ is vaak besproken, maar blijft nog altijd een mystiek verschijnsel.

Waar het woord ‘flamenco’ vandaan komt is niet duidelijk, wel bestaan er twee gangbare theorieën. De eerste verklaart dat flamenco een verbastering is van de Arabische woorden ‘Fela(q) Mengu’, dat vrij vertaald ‘gevluchte boer’ of ‘zwervende’ betekent. Dit zou slaan op het zwervende bestaan van zigeuners, die de muziekstijl groot maakten.
De tweede theorie verklaart dat het woord ‘flamenco’ een verbastering is van ‘Flandes’; een term die vroeger werd gebruikt voor personen die zich anders gedroegen dan de norm en zo buiten de samenleving leefden.

Het is niet glashelder hoe de flamenco precies is ontstaan. Wel is zeker dat de zigeuners hierin een grote rol speelden. Het christelijke noorden van Spanje kreeg aan het einde van de 15e eeuw het zuiden weer in handen. De aanwezige Joden en Moren werden verdreven, maar lieten wel hun culturele sporen achter
Toen de zigeuners zich in het zuiden vestigden, vermengden zij hun eigen muziek waarschijnlijk met de Joodse en Moorse cultuur. Deze nieuwe muziek bleef binnen besloten kringen en ging van generatie op generatie. Hierdoor is het exacte verloop van de ontwikkeling van de flamenco niet geheel duidelijk.

Pas in de 18e eeuw kwam de buitenwereld met de gepassioneerde muziekvorm in aanraking. e populariteit van de flamenco raakte hierdoor in een stroomversnelling. Er werden nachtclubs voor de muziekvorm geopend, er kwamen flamencoscholen en een aantal van de muzikanten bereikte de sterrenstatus.
De muziekstijl werd omarmd door een groot publiek, hoewel critici treurden om het gebrek aan pure emotie, dat in de begintijd bij de zigeuners nog zo sterk aanwezig was.

Azulejos

Deze van oorsprong  blauw geglazuurde keramische tegeltjes vind je in bijna alle Zuid-Europese landen. Hoewel je bij de naam ‘azulejo’ denkt aan het Spaanse woord voor blauw ‘azul ‘, komt het woord waarschijnlijk van  het Arabische woord ‘al zulaycha’ wat een stuk glad gebakken klei aanduidt. De moren brachten in de 13e eeuw de kunst van beschilderen van tegels  vanuit Perzië mee naar Spanje. Daarna verspreidde dit zich snel over meerdere Europese landen. Je komt tegelwerk met geometrische  of bloemmotieven tegen, maar ook  tegeltableaus  met  mythologische voorstellingen of  taferelen met  dagelijkse gebruiken.  Behalve de binnen-  en buitenkant van huizen en kerken worden ook tafels, fonteinen en banken in parken versierd met een mozaïek van veelkleurige tegeltjes.

De paseo

Waar wij Noord-Europeanen om zes uur ’s avonds  thuis zijn om te eten, begint in de mediterrane landen een tweede deel van de middag. Overal gaat men de straat op, het is tijd voor de paseo, het flaneren,  waar iedereen elkaar ontmoet. Ouders kletsen wat met vrienden, zitten op een bakje, kijken wat om zich heen  en af en toe neemt men een drankje in een bar om vervolgens weer een stukje door te lopen. Kinderen spelen druk met elkaar op straat en vermaken zich net  zo goed als de ouderen. Deze sociale ontmoeting is in de zuidelijke culturen één van de belangrijkste momenten van de dag. Op veel plaatsen zie je nog dat men zich hiervoor speciaal opdoft: vooral oudere vrouwen in Spanje zien er onberispelijk uit en kleine meisjes worden met oorbelletjes, petticoatjurkjes en lakschoentjes omgetoverd tot prinsesjes.

Castellers

Het bouwen van een menselijke kasteel, Castellers, is een levendige traditie in Oost-Spanje. Ieder zich zelf respecterend dorp heeft een vereniging waar de kunst van het bouwen van deze pyramide wordt beoefend.  Onderop staat een groep stevige mannen in een cirkel dicht bij elkaar. Vervolgens klauteren anderen over de ruggen en schouders omhoog  om een nieuwe verdieping te vormen . Zo’n castell kan wel 7 tot 8 verdiepingen hoog worden!  Als laatste klimt een klein kind omhoog en brengt  bovenaangekomen  een groet uit.

Tapa's

Er was eens een ober in een klein dorp in Andalusië. Iedere zomer werd zijn bar geteisterd door vliegen, die regelmatig hun weg zochten in de glazen bier en wijn van zijn klanten. Om dit te voorkomen bedekte hij de glazen met een klein schoteltje. Daarop legde hij dan bijvoorbeeld wat olijven, plakjes ham of stukjes worst. Het Spaanse woord voor bedekken is ‘tapar’ en zie hier de geboorte van Spanjes’ nationale tussendoortje: de tapa. Hoewel de tapa dus zijn oorsprong heeft in Zuid-Spanje, is het ‘de tapeo’gaan, een belangrijk onderdeel van het leven van alle Spanjaarden geworden. Iedere middag rond twee uur en ’s avonds rond de klok van acht, de uren dat kantoren en winkels sluiten, gaan de Spanjaarden even naar een bar om een praatje te maken, een glaasje te drinken én wat kleine hapjes te eten. Een tapa moet daarom bij voorkeur staand aan de bar en in gezelschap worden genuttigd.

Jamon Iberico Pata Negra

De lekkerste ham ter wereld, de enige die zich qua exclusiviteit laat vergelijken met truffels of kaviaar, is afkomstig uit de Spaanse bergen van Andalusië en Extremadura. De Jamon Iberico (Iberische ham) wordt gemaakt van het Iberische varken. Pata Negra is de populaire naam voor het Iberische varken en verwijst naar de zwarte hoef van het dier. Dit speciale ras is zeldzaam, zeer beschermd en loopt van november tot en met februari vrij rond in de enorme eikenbossen op de Andalusische berghellingen waar de varkens zich te goed doen aan kilo’s eikels. Deze eikels geven uiteindelijk de ham zijn kenmerkende ietwat zoete smaak. Bovendien maakt het gescharrel door de bossen de varkens gespierd. Ook na de slacht, de varkens hebben dan de leeftijd bereikt van 18 tot 24 maanden, speelt de berglucht nog een voorname rol. Zodra de hammen gepekeld zijn en gewassen met beekwater, hangen zij in de overdekte galerijen in de openlucht te drogen, waarna ter rijping worden over gebracht naar een regelmatig geventileerd pakhuis. De rijping wordt in een later stadium in speciale kelders voortgezet en neemt in totaal 1,5 tot 2,5 jaar in beslag.

Jerez: een familie van wijnen

Wie Jerez zegt, zegt wijn. Jerez is namelijk een bijzondere soort wijn. Omdat Jerez een hoger alcoholgehalte heeft dan 'gewone' wijn, wordt het ook wel versterkte wijn genoemd. Jerez-wijnen of sherry zoals wij de drank kennen, worden gemaakt van het sap van witte druiven die groeien in het wijngebied rondom de stad Jerez de la Frontera in het Zuidwesten van Spanje. Jerez kent een rijke geschiedenis en traditie. Al sinds de late middeleeuwen genieten liefhebbers van de wijnen uit Jerez. In de 15e eeuw hadden Engelse en Nederlandse wijnhandelaren zich gevestigd in de omgeving van de oude havenstad Cádiz en begonnen vandaar de export van Jerez-wijnen naar de noordelijke streken van Europa. In de volgende eeuwen was Jerez een populaire drank aan de Europese hoven. Grote schrijvers bezongen deze wijn. Zelfs Shakespeare bekende zijn liefde voor wat hij 'Sherry-sack' noemde.

Paella: alles in één pan

In Valencia kunt u genieten van een overheerlijk typisch Spaans gerecht. Hier komt de zeer populaire paella vandaan, la paella valenciana. Het is een combinatie van rijst, kip, konijn, tomaat, erwten en saffraan. De traditie schrijft voor dat echte paella in een pan (paella betekent ‘pan’) boven open vuur wordt bereid, waardoor het zijn typische rokerige aroma krijgt. Proef van dit overheerlijke gerecht en raad de smaak en de stemming van de kok. Afhankelijk daarvan voegt hij namelijk de verschillende ingrediënten aan de met saffraan gekruide rijst toe.

Spaanse cafés cantantes

De flamenco is een van de prachtigste en energiekste tradities in de Spaanse cultuur. Met veel trots en elan weten de dansers hun publiek te betoveren door op het ritme van de castagnetten en de muziek van de gitaar te dansen. In de 19e eeuw beleefde de flamenco een ongekende bloeitijd. De dans ontsteeg de wereld van de zigeuners en maakte zijn publieke debuut in herbergjes en kleine tavernen. De eerste bekende flamenconachtclub werd in 1842 in Sevilla geopend. Binnen het florerende cultuurklimaat van de daaropvolgende jaren schoten de zogenaamde cafés cantantes als paddenstoelen uit de grond. Deze cafés veranderden de traditionele flamencostijl. Oorspronkelijk danste een solodanseres op de zang van een mannelijke zanger, maar door het openbare karakter van de dans kregen ook mannen de kans zich flamencodansend te ontplooien. Het groeiende aantal flamenco-opvoeringen leidde ertoe, dat dansers en danseressen in staat waren van hun kunst te leven. Het aantal cafés cantantes bleef toenemen tot in de jaren twintig van de 20e eeuw. De flamenco is nog steeds een niet weg te denken onderdeel van het Spaanse leven en mocht u naar Spanje reizen, dan is een bezoek aan een café cantante zeker de moeite waard!