ITALIE

Algemene informatie

Ligging

Flora en fauna

De flora van Italië is typisch mediterraans: olijfbomen, palmbomen en citrusbomen. In het zuiden groeien vijgen, dadels, granaatappels en amandelen. In de hoger gelegen delen van de Apennijnen zijn naaldwouden te vinden, op de lager gelegen hellingen kastanjebomen, eiken en cipressen.
Het dierenleven is beperkt: Italianen staan niet bepaald bekend als natuurbeschermers. In delen van de Alpen, waar geen mensen komen, leven marmotten, gemzen, wilde geiten en vossen. In de dichte bossen van Calabrië, de teen van de Italiaanse laars, laten wolven en beren zich een enkele keer zien. Roofvogels zijn er ook: de havik, valk, buizerd, adelaar en de kiekendief, alsmede verschillende soorten hagedissen en drie soorten giftige slangen.

Natuur

Arno
De Arno is de langste rivier van Toscane, en stroomt door de provincies Arezzo, Florence en Pisa, vanaf de berg Falterona (bij Arezzo, in de regio Casentino) tot aan de kust enkele kilometers ten westen van de stad Pisa, waar hij bij Tirrenia uitmondt in de Ligurische Zee. De Arno stroomt ook door de stad Florence, waar hij wordt overbrugd door de beroemde Ponte Vecchio. In het verleden heeft de Arno Florence regelmatig blank gezet. De laatste keer gebeurde dat in 1966. Vele kunstschatten zijn toen door water en modder bedolven. De zogenaamde ‘angeli del fango’, oftewel ‘engelen van de modder’, waren Italiaanse jongeren die uit de hele wereld toestroomden om te helpen bij het puinruimen. Dit is in de het indrukwekkende familie-epos ‘La meglio gioventú’ schitterend verfilmd. De Arno blijft een onberekenbare rivier, die binnen enkele dagen van bijna droog overgaan in bijna overstromend. Een belangrijke oorzaak voor dit verschijnsel ligt in het landgebruik bovenstrooms: de traditionele landbouw met terrassen heeft daar plaats gemaakt voor grote geëgaliseerde percelen met wijndruiven of granen, waardoor het water minder lang vastgehouden wordt en snel hellingafwaarts stroomt. Ook versnelde erosie en aardverschuivingen zijn daardoor een veel voorkomend verschijnsel.

Tiber
De Tiber (Italiaans: Tevere) is met 404 kilometer lengte de op twee na langste rivier in Italië, na de Po en de Adige. Hij stroomt vanaf de berg Fumaiolo door Campagna en Rome naar de Tyrreense Zee, waarin hij in 2 takken uitmondt, waarbij hij in het zuiden door de buitenwijken van Ostia-Isola Sacra stroomt en in het noorden door die van Fiumicino. Waarschijnlijk is de naam 'Tiber' van voor-Latijnse oorsprong, zoals de Romeinse naam 'Tibur', het moderne Tivoli. Een mythische koning Tiberinus zou volgens de verhalen zijn verdronken in de rivier de Albula, die daarop de naam 'Tiber' kreeg. Volgens de legende waren de stichters van Rome, de tweelingbroers Romulus en Remus, verlaten op het water van de Tiber, waar zij gered werden door een wolvin, de Lupa Capitolina, die hen zoogde. In de volksmond wordt de Tiber wel de Flava, de "blonde rivier" genoemd. Midden in de stad ligt er een eiland (het ‘Isola Tiberina’) in de Tiber. Volgens een legende is het Tibereiland ontstaan nadat de laatste koning van Rome, Tarquinius Superbus in 510 v.Chr., werd verdreven. De boze Romeinen verzamelden het graan van de velden van de Etruskische koning, de Campus Martius, en gooiden dit in de Tiber. Dit spoelde niet weg maar bleef liggen en vormde zo de fundering van het eiland. Een andere versie van het verhaal vertelt dat het lijk van de koning zelf in de rivier werd gegooid waarna er slib en klei zich aan hem vastzetten en er zodoende een eiland ontstond.

Klimaat

Italië kent overwegend een Middellandse-zeeklimaat (mediterraan klimaat). Het is een gematigd klimaat met droge warme zomers. In het zuiden heersen hete zomers. In de Alpen heerst een hooggebergteklimaat met eeuwige sneeuw op de bergtoppen.

Nuttige adressen

Nationaal Italiaans Verkeersbureau ENIT
Stadhouderskade 2
1054 ES Amsterdam
Tel: 020-6168244
Fax: 020-6188515

Ambassade van de Italiaanse Republiek
Alexanderstraat 12
2514 JL Den Haag
Tel: 070-3021030

Informatiekaart Italië

We hebben alle praktische informatie over Italië kort en bondig voor u op een rij gezet (PDF). Leuk om uit te printen en mee te nemen op reis!

Beste reistijd

Met haar milde klimaat is Italië het hele jaar te bezoeken maar ieder seizoen heeft natuurlijk haar charmes. Wilt u steden bezoeken? Vermijd augustus vanwege de hitte.

Drinkwater

In heel Italië is leidingwater goed te drinken. Alleen als u erg veel water drinkt is het aan te bevelen mineraalwater te kopen. Let u bij fonteintjes op de bordjes met de tekst ‘acqua potabile’ (drinkbaar water) of ‘non potabile’ (niet drinkbaar).

Eten en drinken

In feite kan men nauwelijks spreken van ‘dé Italiaanse keuken’. In Italië, dat pas aan het einde van de 19e eeuw een eenheid is geworden, bestaan op culinair gebied nog steeds grote regionale verschillen. De Italianen ontbijten nauwelijks. De meesten gaan met een lege maag de deur uit, kopen een krant bij de kiosk en drinken in een barretje een ‘café’ met een ‘brioche’. In de meeste hotels is het ontbijt naar Nederlandse maatstaven dan ook karig; het bestaat meestal uit koffie, thee, brood, boter en jam. Wanneer u meer op de ontbijttafel aantreft, dan is dit mooi meegenomen. Tevens willen wij u erop attenderen dat het leidingwater in Italië niet drinkbaar is. Als u pizza eet in Italië zult u merken dat er aanzienlijke verschillen zijn per streek. De beroemdste pizza komt uit Napels: de pizza Margherita, ontworpen door een Napolitaanse bakker in de kleuren van de Italiaanse vlag.

NB
Houd u rekening met de volgende spelregels: In Italië moet u bijna overal betalen voor het gebruik van bestek, servet en het brood; dat heet: Pane e coperto! Het bestellen van allerlei bijgerechten die u wilt eten moet u altijd apart doen. In Italiaanse ‘bars’ is het de gewoonte eerst een bonnetje (scontrino) bij de kassa te halen, alvorens te bestellen. Dus: eerst betalen, dan halen!

Elektriciteit

Het voltage is 220 Volt. Er zijn in Italië verschillende maten stekkers en stopcontacten. Wij raden u aan een verloopstekker mee te nemen.

Fooi

Het geven van een fooi wordt zeer gewaardeerd. In horecagelegenheden is het gebruikelijk om 5 tot 10% van de totale prijs te geven. In Italië moet u bijna overal betalen voor het gebruik van bestek en servet en voor het brood.

Fotograferen

In Italië kunt u bijna overal fotograferen en filmen, echter niet bij grenzen, havens, vliegvelden en militaire installaties. Als dit staat aangegeven mag u ook niet fotograferen of filmen in kastelen, kerken en musea. Soms kunt u daar een foto- of filmvergunning kopen.

Geldzaken

Er zijn in Italië overal geldautomaten, herkenbaar aan de naam ‘bancomat’. U kunt in veel winkels, restaurants en hotels met creditcard betalen maar zorg ervoor dat u ook altijd contant geld bij u heeft.

Grensdocumenten

Voor informatie over de benodigde grensdocumenten en eventuele visa verwijzen wij u naar: src-cultuurvakanties.nl/reisdocumenten

Nationale feestdagen

Kledingvoorschriften

Bij een bezoek aan een kerk dienen knieën en schouders te zijn bedekt.

Reistijd

Rookverbod

In openbare gebouwen, waaronder cafés en restaurants, is roken verboden. Er wordt streng gecontroleerd. De boete kan oplopen tot € 350,-.

Souvenirs

Italië is een goed land om souvenirs te kopen. De prijzen zijn redelijk en de kwaliteit is goed. Enkele suggesties: modeartikelen (Milaan), lederwaren (Florence), aardewerk en keramiek, albasten en marmeren voorwerpen (Rome), glas (Murano) en kristal, lokale handgemaakte producten, sieraden en wijnen.

Telefoneren

Om naar Nederland te bellen draait u na de kiestoon zonder onderbreking het internationale toegangsnummer 00, direct gevolgd door het landnummer 31, het netnummer van de plaats inclusief de nul en vervolgens het abonneenummer. Telefoneren met uw mobiele telefoon is tegenwoordig minder duur dan vroeger. Bellen vanuit uw hotelkamer bellen is duur, vanuit een telefooncel bellen (met een telefoonkaart) is een stuk goedkoper. Overal zijn openbare telefoons.

Tijdverschil

Er is geen tijdsverschil.

Reisgidsen

De Zwerver is de reisboekenspecialist met een zeer compleet aanbod aan reisgidsen en landkaarten. Bestelde artikelen kunt u eenvoudig online afrekenen en ontvangt u binnen drie werkdagen! Bekijk de reisgidsen Italië.

Paestum

Paestum is de klassieke Romeinse naam voor Poseidonia, een belangrijke stad uit het oude Magna Graecia, het in de Oudheid door Grieken gekoloniseerde gebied in het zuiden van het huidige Italië. Het is nu een van de belangrijkste archeologische vindplaatsen in Italië, circa 85 kilometer ten zuiden van Napels. De indrukwekkende ruïnes van Paestum werden toevallig ontdekt rond 1750, toen koning Karel IV van Napels in de streek wegenwerken liet uitvoeren.

Waterstad Venetië

In Venetië leeft men naast en soms ook in het water. De overstromingen, die vooral in de winter plaatsvinden, zijn beroemd. Maar het water heeft ook voorspoed en welvaart gebracht. Venetië is altijd al een vreemde eend in de bijt geweest in de Italiaanse geschiedenis. Met vele handelscontacten overzee, dicht bij de Alpen gelegen en met de paus op een veilige afstand bouwde de Dogestad een internationaal karakter op. Contacten met de Byzantijnen en het gotische Europa, gaven Venetië het typische fraaie uiterlijk: kerken en villa’s versierd met spitsbogen, frêle zuiltjes en het maaswerk op de muuroppervlaktes. En bovenal de kleuren: het hemelse goud in en op de San Marco en de fel beschilderde geveltjes op de omringende eilanden Murano en Burano.

La Biënnale di Venezia

De Biënnale van Venetië vindt al sinds 1895 plaats, in de oneven jaren. Deze tweejaarlijkse internationale kunstmanifestatie wordt door 28 landen onderhouden, die hun eigen tentoonstellingsgebouw in de stad hebben. Elke liefhebber van hedendaagse kunst moet deze grote internationale tentoonstelling eenmaal in zijn leven hebben meegemaakt. Tijdens de Biënnale exposeren meer dan 60 landen de meest uiteenlopende moderne beeldende kunstwerken. In het tuinencomplex Giardini di Castello is een aantal paviljoens, voornamelijk van de Europese landen, gelegen waar de tentoonstelling wordt ondergebracht. Het Nederlandse paviljoen, gebouwd naar een ontwerp van Rietveld, is daar één van. Ook op het terrein van de Arsenale (de vroegere scheepswerf van Venetië) vindt een belangrijk deel van de tentoonstelling plaats. Verder zijn er door de gehele stad allerlei extra tentoonstellingen op de meest uiteenlopende locaties. Tijdens de Biënnale kunt u diverse kunstdisciplines bewonderen, zoals beeldende kunst, architectuur, muziek, theater en dans. Geniet van moderne kunst in een klassieke omgeving!

Florence

Carpe diem: pluk de dag! Nog elke dag ziet u in Italië het levende bewijs van deze renaissancefilosofie. Florence, de bakermat van de renaissance, is synoniem met genieten. Geen ander volk kan elke dag zo ten volle genieten van het leven. Genieten van het fenomeen Michelangelo en de kunst in het wereldberoemde Uffizi. Maar ook het drinken van een dagelijks kopje espresso is hier net zo’n kunst, waarvan minstens zo intens wordt genoten. De heerlijke terrassen en intieme trattoria’s laten u proeven van Florence op haar best.

Ponte vecchio

Traag stroomt de rivier de Arno door het hart van Florence, overspannen door stijlvolle bruggen. De Ponte Vecchio die gebouwd werd op de plaats waar de rivier het smalst was, is met haar kenmerkende bebouwing al eeuwenlang een icoon van de stad. Sinds de 13e eeuw waren de winkeltjes op de brug het terrein van smeden, slagers en leerlooiers die de Arno als stortplaats gebruikten. De (stank)overlast van deze werkplaatsjes noopte een van de Medicigroothertogen, die een corridor boven de winkeltjes gebruikte als een dagelijkse ongeziene passage van huis naar werk, te verordenen dat alleen goudsmeden hun vak op de brug mochten uitoefenen. Een regeling die tot op de dag van vandaag wordt nageleefd.

Uffizi

Het Uffizi (Galleria degli Uffizi in het Italiaans) is een paleis in Florence, waarin een van de belangrijkste kunstmusea ter wereld is gevestigd. Gelegen naast het Palazzo Vecchio. Het was lange tijd in het bezit van de Medici-familie. In 1560 werd begonnen met de bouw van het paleis door architect Giorgio Vasari op bevel van Cosimo I de' Medici. Het moesten kantoren (Uffizi in het Italiaans) voor de magistraten van Florence worden. Het bestaat uit een U-vormig gebouw waarvan de museumzalen zich op de bovenste verdieping bevinden. Hiertussen is een smalle straat. De ingang bevindt zich rechts. In 1993 werd een deel van het paleis verwoest door een autobom, waardoor ook enkele schilderijen werden vernietigd en enkele andere zwaar beschadigd. Vijf mensen kwamen bij de aanslag om. Wie de daders zijn is nog steeds onduidelijk, al wordt wel vaak de Maffia genoemd.

Bologna

De Rode, de Vette, de Geleerde: Bologna draagt deze drie bijnamen met trots. Deze hoofdstad van de regio Emilia-Romagna heeft een uniek karakter. Gebouwd van rode baksteen en getooid met kilometers lange galerijen die beschutting bieden tegen zon en regen heeft het historisch centrum een intieme sfeer. Studenten uit heel Europa verlevendigen als sinds de middeleeuwen de stad. De trattoria en ristorante bieden een keur aan culinaire specialiteiten, waaronder natuurlijk de befaamde spaghetti Bolognese, waarvan de recepten al generaties lang in families circuleren.

Scheve torens in Bologna

Wist u dat Bologna Pisa overtreft als het gaat om scheve torens? Bologna telt er maar liefst twee: de Garisenda en de Asinella. De Garisendatoren helde al voordat hij voltooid was. Hierdoor werd de bouw op een hoogte van 47 meter gestaakt. De bouw van de tweede scheve toren, de Asinella, werd ondanks verzakkingen wel voltooid en siert met een hoogte van 97 meter de stad. Opmerkelijk is wel dat de torens elk naar een andere richting scheef staan.

Tips Bologna

Orto Botanico di Bologna - deze botanische tuin ligt in het oude Collegio Ferrario aan de Via Imerio heeft meer dan vijfhonderd lokale en exotische planten Een bezoek staat garant voor een rustig uitstapje in het verder gezellig drukke Bologna.
San Petronio - de belangrijkste kerk van Bologna had groter moeten worden dan de St.Pieter in Rome, maar daar stak de paus een stokje voor. De bouw werd abrupt stopgezet en dat kun je nog steeds zien.
Fontana del Nettuno - boven op deze fontein op het Piazza del Nettuno zwaait de Griekse god Neptunus de scepter. Het is een pikant staaltje beeldhouwkunst; er spuit water door vrouwenborsten. De fontein is één van de hang outs van de stad voor studenten en jongeren

Rome, de Eeuwige Stad

De eeuwige stad spreekt al eeuwen tot de verbeelding. Laat u meeslepen door gladiatoren en het Bernini-mysterie en geniet van hedendaags Rome: een geurende espresso of een sprankelende frascatiwijn. Kies uw favoriete plein: doet het meest Italiaanse Piazza Navona uw hart sneller kloppen, of kiest u voor het gezellige Piazza Rotonda? Werp bij de Trevifontein een muntje met rechts over je linkerschouder: u komt zeker terug in Rome!

Colosseum

Het Colosseum geldt van oudsher als symbool van de onvergankelijkheid van Rome, de 'Eeuwige Stad'. Ondanks natuurrampen en menselijke plundering staat het grootse klassieke bouwwerk nog steeds fier overeind. Indirect dankt Rome het Colosseum aan de gehate keizer Nero. De grote brand van 64 na Christus, die een deel van de stad in as legde, bood Nero namelijk de mogelijkheid zijn droomhuis te verwezenlijken. Het Domus Aurea (Gouden Huis), een complex van zalen en parken met daarin een 35 meter hoog verguld standbeeld van de keizer, was vele Romeinen een doorn in het oog. Nadat Nero zelfmoord had gepleegd, gaf de nieuwe keizer, Vespasianus uit het geslacht der Flaviërs, de grond waarop Nero's villa stond, terug aan het Romeinse volk. Op de plaats van een kunstmatig meer liet Vespasianus vanaf 70 na Christus een amfitheater bouwen. Deze daad symboliseerde het einde van Nero's tirannie en gaf de Romeinen een theater voor hun geliefde gladiatorengevechten. Tien jaar later werd onder Vespasianus' zoon Titus de opening van het Flavisch amfitheater gevierd, met spelen die honderd dagen duurden. Volgens kroniekschrijvers lieten bij deze gelegenheid 5000 dieren en honderden gladiatoren het leven.

Trevifontein

Deze beroemdste fontein van Rome dankt zijn vermaardheid vooral aan de overbekende filmscène uit La Dolce Vita waarin Anita Ekberg haar voeten koelt in het water van de fontein. De 20 meter brede en 26 meter hoge fontein is tegen het Palazzo Poli aangebouwd op de plaats van een Romeinse bron. Volgens een legende zal een ieder die een muntje over zijn schouder in de fontein gooit ooit terugkeren naar Rome.

Via Appia

Voor wie op een zonnige dag de drukte van de Eeuwige Stad even achter zich wil laten voor een mooie wandeling of fietstocht is een uitstapje naar de Via Appia Antica een echte aanrader! Deze loopt van de stad naar het zuiden en was een van de belangrijkste toegangswegen naar het oude Rome. Vanuit het centrum van de stad kunt u een bus nemen naar het beginpunt. Over oude Romeinse keien wandelt u langs grafmonumenten van de Romeinse adel en overblijfselen van enkele paleizen uit de oudheid, omgeven door cipressen en pijnbomen. Aan het begin van deze antieke weg kunt u een bezoek brengen aan de eerste christelijke catacomben. Even verderop vindt u de reusachtige catacombe van Cecilia Metella, een Romeinse dame uit de klassieke periode. Op de fiets komt u verder, maar te voet gaan over deze eeuwenoude keien is een zeer bijzondere ervaring. Kortom, een heerlijk cultureel uitstapje te midden van rust en natuur!

Kerk van de Friezen

Eigenlijk heet de kerk Santi Michele e Magno, maar onder de Nederlanders is dit kerkje beter bekend als de kerk van de Friezen. Op een steenworp afstand van de St.Pieter werden hier al vanaf de 9e eeuw pelgrims uit de Lage Landen ontvangen. In het heilige jaar 2000 is van stenen uit Friese parochies een muurmonument gemetseld boven de Heilige Trap. Deze trap met 33 treden was in vergetelheid geraakt maar is in het heilig jaar weer in ere hersteld. Wil je een bezoek brengen aan dit bijzondere kerkje? Op zondag voor de mis van 10.00 uur ontvangen Nederlandse vrijwilligers je met Hollandse koffie, thee en een koekje.

Vaticaanstad

De hoofdstad van het katholicisme is de kleinste staat ter wereld. Het 43 hectare tellende Vaticaanstad wordt omringd door hoge muren en bewaakt door de beroemde Zwitserse garde. De ongeveer 500 inwoners beschikken over hun eigen postkantoor, banken, rechtsysteem, radiostation, dagblad, winkels en hun eigen vorst: de paus. Het hart van de stad wordt natuurlijk gevormd door de St.Pieter, gebouwd op de plaats waar Petrus gemarteld en begraven werd. Hier bouwde Constantijn in 324 een basiliek, die in de 15e, 16e en 17 eeuw werd vervangen door de huidige monumentale kerk. Zowel binnen als buiten heeft de barokkunstenaar Bernini zijn stempel op het heiligste der heiligen gedrukt.

Milaan: mode en design

Milaan, het zenuwcentrum van de Italiaanse economie, is de stad van de mode, van het snelle zakenleven; een welvarende stad waar Italië zich op zijn stijlvolst laat zien. U kunt hier uw hart ophalen op cultureel (denk maar aan het beroemde teatro alla Scala) en gastronomisch gebied of genieten van de chicst denkbare winkels van de beroemde modehuizen in de Via Monte Napoleone. In de 19e-eeuwse Galleria Vittorio Emanuele II, gelegen vlak bij de beroemde gotische duomo, vindt u stijlvolle winkels, restaurants en cafés. Deze luxueuze winkelgalerij, ook wel bekend als de salon van Milaan, maakt met zijn veelkleurige mozaïeken en overkapping van glas en staal een grandioze indruk.

Grandeur en trends in Milaan
Een bezoek aan Milaan staat garant voor gevarieerd genieten. De stad staat bol van de mode, van de chicste haute couture van Gucci, Versace en Armani tot betaalbare kleding en schoenen. Maar Milaan herbergt ook een rijkdom aan cultuur: kleine galerieën, imposante musea en de mooiste kerken. Bent u liefhebber van opera? Breng dan een bezoek aan het beroemde Teatro alla Scala, waar opera’s van bekende componisten worden opgevoerd. Geniet ten slotte in een van de vele trendy bars die deze modestad rijk is, van een goed glas wijn en de typische Italiaanse sfeer.

La Scala

Een van de mooiste operagebouwen ter wereld staat in Milaan: Teatro alla Scala. Het was de plek waar onder anderen de beroemde componist Guiseppe Verdi zijn opera’s opvoerde. La Scala, zoals dit theater ook wel wordt genoemd, werd opgericht op de plek waar het Hertogelijk Theater in 1776 door een brand werd verwoest. De kosten voor de bouw namen de rijke eigenaars van de loges in het voormalige theater voor hun rekening, in ruil voor de grond waarop de kerk van de Santa Maria alla Scala stond en eigen loges in het nieuwe theater. Op 3 augustus 1778 opende La Scala zijn deuren en sindsdien worden hier wereldberoemde opera’s opgevoerd. Mocht u een opera willen bijwonen, dan is het handig ruim van tevoren te reserveren!

Boekentips

Het land van de krul: Italië achter de schermen
Marc Leijendekker
ISBN: 9789044608632
Uitgeverij Prometheus
Marc Leijendekker biedt een kijkje achter de schermen. Hij was dertien jaar correspondent in Italië, voor NRC Handelsblad, het NOS Journaal en het Radio 1-journaal. Dans op een antimaffiafeest, neem een kijkje in de familiebedrijven die met hun vitaliteit de Italiaanse economie aan de praat houden, maak kennis met oude mannen die de macht hebben en jonge mannen die tot ver over hun dertigste bij hun moeder blijven wonen, droom over de liefde, en ga mee op bezoek bij een van de vreemdste en volgens velen gevaarlijkste politieke fenomenen ter wereld: Silvio Berlusconi.

Thuis in Rome
Rosita Steenbeek
ISBN: 9053338802
Uitgeverij Prometheus
In Thuis in Rome vertelt Rosita Steenbeek over haar liefde voor deze Eeuwige Stad, waar ze sinds 1985 een groot deel van het jaar woont. In de verhalen laat ze haar bijzondere en kleurrijke vrienden, onder wie geestelijken, archeologen, kunstenaars en dieven, aan het woord. Door hun kennis dringt ze door tot plaatsen die voor de gewone reiziger moeilijk toegankelijk zijn en wat een schat aan interessante wetenswaardigheden oplevert. Steenbeek geeft veel meer dan een simpele omschrijving van de stad of van haar leven. Alles komt zo’n beetje aan bod: de geschiedenis van Rome, het karakter van de Italianen in het algemeen en aan de Romeinen in het bijzonder, het absurde van de Italiaanse politiek. Het geeft de sfeer van de stad heel goed weer en is daarbij nog heel komisch ook. Als lezer dringt u in deze mooie, lichte en luchtige toon gezette roman door tot de vele lagen van Rome.

De Tijgerkat
Tomasi di Lampedusa
ISBN: 9025353215
Reisleidster Irmina Burger:
‘Deze beroemde roman, die zich in het 19e-eeuwse Sicilië afspeelt, is onlangs opnieuw in een meesterlijke vertaling verschenen. Ziel, merg en been worden in deze enige roman van Tomasi di Lampedusa op een onnavolgbare, weergaloze etc. wijze blootgelegd. Toen de Prins van Lampedusa in 1957 overleed, bleek zijn nalatenschap het manuscript van een roman te bevatten, die zich afspeelt in het Sicilië ten tijde van Garibaldi, de eenwording van Italië en de verheffing van Victor Emanuel tot koning van Italië. Het boek is menigmaal in “Beste Boeken Lijsten” in de bovenste regionen geëindigd en is in 1962 mooi verfilmd door Luchino Visconti (met Burt Lancaster, Alain Delon en Claudia Cardinale in de hoofdrol).’

De magie van Rome
Andrea Vreede
ISBN: 9789054292296
Uitgeverij Conserve
Andrea Vreede is een Nederlandse archeologe, die in Rome woont en culturele reizen gidst. In dit boek beschrijft ze tien wandelingen door Rome, langs plaatsen waar bekende figuren een standbeeld hebben of woonden. Onder meer Caravaggio, Mussolini, filmster Anna Magnani, Julius Caesar passeren de revue. Vreede vertelt over het Vaticaan, de joodse wijk, migranten uit het arme Calabrië, restanten van het Mussolini-tijdperk, Aldo Moro en de Rode Brigades. Het is een leerzame en afwisselende mengeling van geschiedenis, politiek, godsdienst, kunst, literatuur. Bij elk hoofdstuk geeft ze ook praktische informatie zoals hotels en restaurants. Een boek voor historici, classici, archeologen en toeristen met een brede vorming!

Ballets Russes
Rosita Steenbeek
ISBN: 9044607235
Uitgeverij Prometheus
Salvo, een jonge Siciliaan, is naar Venetië gekomen om te studeren. In plaats daarvan belandt hij als doodgraver op San Michele, het dodeneiland van de stad. Salvo ontdekt dat de lege plek naast het graf van Strawinsky is gereserveerd door een Russische prinses en voormalig prima ballerina. Tegen de achtergrond van de stad, die zich opmaakt voor het jaarlijkse carnaval vol gemaskerde feestende mensen, ontstaat er een bijzondere band tussen hem en de oude diva.

Duizend dagen in Toscane
Marlena de Blasi
ISBN: 9789058313447
Uitgeverij Sirene
In het dorp San Casciano dei Bagni ontwikkelen vriendschappen zich tijdens vele gezamenlijke maaltijden. Te midden van tweehonderd dorpelingen, oeroude olijfgaarden en Etruskische warmwaterbronnen gaan de Amerikaanse chef-kok Marlena de Blasi en haar Venetiaanse echtgenoot, Fernando, op zoek naar de ingrediënten voor een goed leven. Ze raken al snel bevriend met Barlozzo, die hen meeneemt naar de seizoensfeesten waar ze de heerlijkste regionale gerechten voorgeschoteld krijgen. In dit boek komt het Toscaanse landschap tot leven en laten authentieke recepten u smullen van deze prachtige streek.

Een verleidelijk theater
Maarten Veeger
ISBN: 9035130693
Uitgeverij Bert Bakker
In Een verleidelijk theater leidt Maarten Veeger zijn lezers door het gemaskerde bal dat Italië heet. Deze cultuurwijzer voor het Italiaanse leven is een must voor iedereen die de Italianen bemint, maar niet begrijpt. Voor al die Nederlanders die naar Italië met vakantie gaan, of er (willen) wonen of werken. Wie in dit land wil slagen, moet de vele geschreven en ongeschreven regels van het sociale verkeer kennen. Deze cultuurwijzer biedt daarvoor de perfecte entree. Et cetera

Een verklaring van alledaagse woorden
Percival Stubbs
ISBN: 9789088910159
Uitgeverij Box Press
We staan er eigenlijk niet bij stil maar veel woorden die wij dagelijks uitspreken en lezen in de kranten zijn afkomstig uit het Grieks en Latijn. In dit boek wordt onder elk woord uitgelegd wat het betekende in de oudheid. Ook worden er citaten genoemd die wij vandaag de dag nog steeds gebruiken en zullen de gewoontes en laatste woorden van beroemde keizers de revue passeren. Al met al zult u na het lezen van dit boek meer inzicht hebben in de achtergrond van onze woorden en zult u in dagelijkse gesprekken anders naar de woorden gaan luisteren.

Siciliaans testament
Rosita Steenbeek
ISBN: 9029564059
Uitgeverij De Arbeiderspers
Een Nederlandse vrouw keert terug naar Sicilië, om haar voormalige geliefde te bezoeken die stervende is. Waar ze vroeger midden in la dolce vita belandde, komt ze nu in een duister drama terecht met een oude verbitterde man, zijn schizofrene zoon en een tirannieke butler. Dit melancholieke verhaal speelt zich af in een schitterend Italiaans decor: de uitbundige feestelijkheden rond de beschermheilige van de stad, Sant’Agata, en de schoonheid van Sicilië.

ANWB Kunstreisgids Toscane
ISBN: 9789018032654
De Kunstreisgids Toscane biedt uitvoerige informatie over de belangrijkste plaatsen, streken of landen en hun bezienswaardigheden. Kaarten en plattegronden geven een duidelijk beeld van de belangrijkste wijken, bouwwerken en musea. De uitgebreide achtergrondinformatie maakt de gids al voor vertrek een zeer geschikte en inspirerende bron van informatie. Uiteraard bevat de gids praktische informatie zoals openingstijden en belangrijke adressen. De tips voor romantische hotels, lokale restaurants en mooie uitstapjes maken de gids compleet.

Venezia. Een anekdotische reisgids
Luc Verhuyck
ISBN: 978 90 253 6815 9
Uitgeverij Athenaeum:
Behalve de mooiste stad ter wereld is Venetië ook een verzameling mythen, historische verhalen en anekdotes. Beroemde schrijvers hebben er hun hart verloren, onder wie Casanova, Thomas Mann en Jeanette Winterson, en wie ooit het San Marcoplein en het Canal Grande met eigen ogen heeft gezien zal dat schouwspel nooit meer vergeten. Talloze grote meesters hebben zich door de stad laten inspireren. In Venezia heeft Luc Verhuyck de mooiste en meest bijzondere verhalen over de stad per locatie bijeengebracht. Zijn boek behandelt zowel de historisch belangrijke plaatsen als de plaatsen die nauwelijks bekend zijn en waar nog veel te ontdekken valt. Door de alfabetische rangschikking, de interne verwijzingen, een handig register en een aantal plattegronden is Venezia onontbeerlijk voor wie naar de stad afreist. Het boek is geïllustreerd met een groot aantal verrassende foto’s en afbeeldingen.

Geschiedenis

Senaat
Het Latijnse woord voor Senaat, Senatus, is afgeleid van ‘senex’ dat senior betekent. Letterlijk betekent senaat dan ook 'raad van ouderen'. De senaat was in de tijd van de Romeinse monarchie het adviesorgaan voor de koningen. Ook toen die rond de 5de eeuw v.Chr. verdreven waren bleef het college bestaan, zelfs tot na de val van het Romeinse Rijk. Ten tijde van de Romeinse Republiek beleefde de senaat het hoogtepunt van haar macht en was ze het enige bestuurlijke en regerende orgaan: een uitspraak van de Senaat stond gelijk aan een wet. Toch was het strikt genomen slechts een aanbeveling die door de volksvertegenwoordigingen nog moest worden goedgekeurd. Dit werd aangegeven met de term ‘Senatus Populusque Romanus’ (senaat en volk van Rome) afgekort S.P.Q.R. In heel Rome vind je die afkorting; op putdeksels, sokkels, lantarenpalen etc.

Ceasar
Julius Caesar was een uitstekend militair bevelhebber en een groot staatsman. Omdat hij regelmatig grootste volksspelen organiseerde, was hij al snel zeer geliefd bij de Romeinse bevolking. Als bevelhebber breidde hij het toenmalige Romeinse Rijk uit door Gallië (het huidige Frankrijk, België en Zwitserland) te veroveren. Een groep van 60 senatoren, onder aanvoering van Brutus en Cassius, besloten om Caesar te vermoorden, omdat hij te veel macht kreeg. Een geschikte gelegenheid daarvoor was 15 maart 44: tijdens een bijeenkomst van de senaat drongen de moordenaars om Caesar heen en trokken hun verborgen dolken. Caesar viel dood neer bij het standbeeld van zijn aartsvijand Pompeius. De avond ervoor nog had iemand aan hem gevraagd wat voor dood hij zou verkiezen, waarop Caesar had geantwoord: ‘Een onverwachte dood’…

Caligula (keizer tussen 37 en 41 n. Chr.)
Caligula, die regeerde van 37 – 41 n.Chr., geldt als het prototype van de Romeinse keizerswaanzin: hij had een incestueuze relatie met zijn zusters, wilde zijn paard benoemen tot consul en was van plan om zijn zetel van Rome naar Alexandrië te verplaatsen. Hij vervolgde senatoren op gruwelijke wijze en zonder enige aanleiding. Uiteindelijk eiste hij zelfs dat ze hem zouden vereren als God. Na de moord op Caligula zorgden de vernederde aristocratie ervoor dat de nagedachtenis aan de keizer doortrokken werd van zijn zogenaamde grenzeloze krankzinnigheid.

Nero (keizer tussen 54 en 68 n. Chr.)
Toen Nero keizer werd, was hij nog geen 17 jaar oud. In het begin was hij een hele goede leider: hij maakte een eind aan de corruptie onder ambtenaren, deelde voedselbonnen uit aan de arme burgers en organiseerde bovendien hij regelmatig feesten en gladiatorengevechten. Maar de relatie tussen Nero en zijn moeder verslechterde zienderogen. Het ging goed mis toen Nero in 55 na Christus wilde trouwen met het volksmeisje Acte, terwijl hij nog getrouwd was met Claudia Octavia. Zijn moeder was hier erg verontwaardigd over en ging zich inzetten voor de rechten van Nero’s halfbroer, Britannicus. Dit maakt Nero zó boos dat zijn halfbroer vermoordt. Nadat zijn moeder hem steeds méér tegenwerkte zou hij na een aantal pogingen ook háár om het leven brengen.

Brand
In 64 n. Chr. woedt er ’s nachts een enorme brand die het grootste deel van Rome verwoest. Hoewel Nero weliswaar veel geld uitgaf aan de herbouw van de stad, bleven veel Romeinen denken dat hij de brand zélf had aangestoken. Hij zou zich volgens hen geërgerd hebben aan de lelijke oude gebouwen en plaats willen maken voor zijn enorme nieuwe paleis, het Domus Aurea. Toen hij vervolgens de Christenen de schuld van de brand gaf en ze op grote schaal martelde, was het voorgoed met zijn populariteit gedaan. Na een grote volksopstand vlucht Nero samen met de enige slaaf die hem nog trouw is zijn paleis uit. Op de vlucht buiten de stad geeft zijn slaaf hem een dolk en raadde hem aan zich te vermoorden. Toen Nero niet durfde gaf de slaaf de dolk vervolgens zelf een stoot, zodat Nero uiteindelijk eenzaam en alleen aan zijn einde kwam.

Venetië
Venetië is ontstaan in de 5e eeuw toen na de val van het Romeinse rijk barbaarse volken met grote regelmaat het Italiaanse schiereiland binnenvielen. Jagers en vissers die langs de Noord-Italiaanse kust leefden, zochten bescherming op modderbanken in zee. Om zich goed te verdedigen, vestigden zij zich op een hooggelegen deel. Dit ‘rivo alto’ werd het centrum van Venetië. Door een uitgekiende (militaire) politiek wist de nieuwe gemeenschap controle te krijgen over de handel op de Middellandse Zee. Venetië werd een handelsimperium bij uitstek, dat geregeerd werd door de aanzienlijkste families van de stad. Het vervoer van kruislegers en voorraden naar het Heilige Land versterkte de handelsposities in het oosten en bracht veel geld op. In de 14e eeuw lukte het Venetië haar concurrenten Pisa en Genua te verslaan, waarna zij delen van het vasteland veroverde. Venetië en haar ‘terra firma’ werden een geduchte speler op het Italiaanse politieke toneel.



Franciscus van Assisi (1181 - 1228)
Franciscus van Assisi is een van de meest bekende en geliefde heiligen van de katholieke kerk. Een visioen veranderde deze zoon van een stoffenkoopman in een bedelende en predikende minderbroeder. Zijn boodschap was ontwapenend eenvoudig: een mens heeft in het leven slechts Gods liefde nodig, en om deze te ontvangen moet men nederig, kuis en in eenvoud leven. Blootsvoets en gehuld in een opgelapte pij verkondigde Franciscus in heel Umbrië zijn idealen aan ieder die het maar horen wilde; volgens de legende luisterden zelfs de dieren naar hem. Zijn optreden maakte in elk geval zoveel indruk dat velen hem volgden; de orde van de franciscaner minderbroeders was geboren.

Paus Adrianus VI van Utrecht
Op 9 januari 1522 stond slechts een handjevol mensen op het St.Pieterplein te wachten. Niemand verwachtte die dag de verkiezing van een nieuwe paus. Volkomen onverwacht werd een raam van het Vaticaan geopend en sprak kardinaal Cornaro de langverwachte woorden papam habemus. De afwezige kardinaal van Tortosa, Adriaan van Utrecht, was tot paus verkozen. Al sinds 1515 verbleef de in Utrecht geboren Adriaan Floris Boeyensz. in opdracht van Karel van Habsburg als diens regent in Spanje. Begin februari 1522 vernam hij daar het nieuws van zijn verkiezing tot het hoogste kerkelijke ambt. Adriaan reageerde met stilzwijgen op de boodschap, eerder ontdaan dan verheugd. Hij zag zijn verkiezing als een opdracht van God, die hij niet kon weigeren. Nooit echter had hij dit hoge ambt begeerd. Op 31 augustus 1522 werd de 63-jarige Nederlander als Adrianus VI van Utrecht in de St.Pieter tot paus gekroond. Onmiddellijk zette hij een kerkelijke politiek in die voornamelijk bestond uit hervormingen en bezuinigingen. Deze viel in Rome echter niet in goede aarde. Wanneer Adrianus VI na een kort ziekbed op 14 september 1523 overlijdt, steken de Romeinen hun opluchting dan ook niet onder stoelen of banken. Zij onthalen de artsen die de Heilige Vader tijdens zijn laatste levensdagen behandelden, als bevrijders van de Kerk. Rome is eindelijk van de vreemdeling verlost.

Carpe diem
‘Quant’è bella giovinezza,Che si fugge tuttavia! Chi vuol essere lieto, sia: Di doman non c’è certezza’
In de renaissance maakt de middeleeuwse gedachte ‘memento mori’ plaats voor het renaissancistische ‘carpe diem’ en dat is precies wat Lorenzo il Magnifico met bovenstaand gedicht heeft willen uitdrukken. ‘Wie gelukkig wil zijn, laat hem dat wezen, want over morgen hebben we geen zekerheid’. Hoewel het gedicht in 15e eeuw is geschreven, heeft ook de moderne Italiaan deze levenswijze in hart en nieren zitten. Italianen zijn levensgenieters, die houden van culinaire heerlijkheden en schoonheid. Die schoonheid vinden we terug in het Italiaanse landschap op zich en in de prachtige kunstwerken uit de meest uiteenlopende tijden, die zelfs de kleinste plaatsjes vullen.

Risorgimento vanuit Turijn
Het woord risorgimento (herrijzenis) en de helden die hierbij horen, komt u in elk dorp of stad in Italië tegen, en verwijst naar de vijftig jaar durende vrijheidsstrijd die voorafging aan de eenwording van Italië. In 1848 keerden patriotten in Milaan, Venetië en Sicilië zich massaal tegen de Oostenrijkers en de Bourbons. De rebellie was echter te versplinterd om het tij ook daadwerkelijk te keren. In 1859 werd een nieuwe poging ondernomen, nu met Victor Emannuele II aan het hoofd, gesteund door Garibaldi en zijn leger van duizend vrijwilligers en de diplomatieke inspanningen van Cavour. In 1861 was de hereniging van Italië, op Rome en Venetië, na een feit. Negen jaar later kon het Italiaanse schiereiland zich in zijn geheel achter de Italiaanse vlag scharen.

Reis door het verleden

Een reis door Italië is als een reis door een geschiedenisboek, boordevol Etrusken, Romeinen, pausen en vele beroemde kunstenaars. Op iedere straathoek wordt u geconfronteerd met haar rijke verleden. Van Griekse tempels in Zuid-Italië en Sicilië tot de mysterieuze dodensteden van de Etrusken in Toscane en Lazio. In Rome voelt de klassieke oudheid op het Forum Romanum met tempels voor goden uit alle windstreken nog altijd springlevend. In steden als Siena, Venetië, Pisa en Ravenna maakt u kennis met de middeleeuwen en ontdekt u de Byzantijnse invloeden. De wieg van de renaissance vindt u in Florence en de barok openbaart zich aan u in Napels, Rome en Sicilië in de realistische schilderkunst van Caravaggio en de rijkversierde kerken van de contrareformatie? Dat vindt u ongetwijfeld in stijlvolle winkels in de grote steden en in mondaine badplaatsen als Portofino en Cinque Terre. Flaneren maar!

Eenheid door diversiteit

Kenmerkend voor Italië is haar diversiteit. Het land, dat voorheen uit losse stadsstaatjes, hertogdommen en pauselijk grondgebied bestond, werd pas in 1861 verenigd. De eenwording van Italië was niet gewild vanuit het volk, maar werd door de elite opgelegd in een poging haar macht te consolideren. Veelzeggend is een citaat uit De Tijgerkat, een boek van de Italiaanse schrijver G. Tomasi di Lampedusa, uitgesproken door een Siciliaanse edelman: ‘Als we willen dat alles blijft zoals het is, moet alles anders worden’. Dit verklaart waarom de Italianen zich nog altijd niet ‘Italiaans’ voelen: eerder zijn zij Romein, Napolitaan of Siciliaan. Elke regio is trots op zijn eigen tradities, keuken en dialect. Ook het landschap draagt bij aan het ‘regiogevoel’: de prachtige meren in het noorden; de Toscaanse glooiende heuvels met cipressen; de ruige rotsen van de Amalfikust met haar gekleurde huisjes en citroenbomen en de Griekse, Normandische en Arabische bouwwerken op Sicilië.

St.Agatha van Sicilië

Vergrendeld achter zeven gouden deuren in de kathedraal van Catania bevindt zich de beeltenis van St.Agatha, de beschermheilige van Sicilië. Elk jaar op 5 februari wordt zij bevrijdt en in een langdurige processie door de stad rondgedragen. Omstreeks het jaar 225 werd Agatha in Catania geboren. De stadhouder Quintianus raakte verliefd op haar, maar zij wijdde zich geheel aan Christus. Omdat Agatha niet toegaf aan zijn verwoede pogingen haar te veroveren, werd ze in de kerker geworpen en gruwelijk gemarteld, totdat ze op 5 februari 254 aan haar verwondingen bezweek. Een jaar na haar dood werd Catania door een uitbarsting van de vulkaan de Etna bedreigd. Door de lijkwaad van de martelares werd de dreigende lavastroom tegengehouden en sindsdien is Agatha de beschermheilige bij brand. Haar sluier wordt in Catania als reliek bewaard.

Bernini (1598 - 1680)

Gian Lorenzo Bernini was een van de meest gevierde kunstenaars van de 17e eeuw. In dienst van drie pausen gaf Bernini het huidige Rome haar barokke aanzien. Zijn beelden en fonteinen sieren de vele kerken en pleinen van de Eeuwige Stad. Bernini’s beelden stralen een grote religieuze dramatiek en een dynamische energie uit. Met zijn kunst wilde hij de toeschouwers betrekken bij de voorstelling en hen emotioneel raken. Hiermee werd hij de belangrijkste beeldend kunstenaar van de barok. Deze kunststroming ontstond tijdens de Contrareformatie, toen de kunst een belangrijk wapen werd van de katholieke kerk in de strijd tegen het opkomende protestantisme.

Palladio (1508-1580)

Andrea Palladio is waarschijnlijk de meest geïmiteerde architect uit de geschiedenis. Wereldwijd wordt, tot op de dag van vandaag, gebouwd naar zijn voorbeeld. Mede door een viertal boeken over architectuur werd hij de belangrijkste vertegenwoordiger van de classicistische stijl. Zijn villa’s en kerken zijn gebouwd volgens klassiek Griekse principes. Hoewel hij is geboren in Padua, is Vicenza bij uitstek de stad van Andrea Palladio. Hij begon hier als metselaar en groeide uit tot de invloedrijkste architect van zijn tijd. Bij zijn tijdgenoten stond hij in hoog aanzien en werd betrokken bij de belangrijkste bouwwerken van zijn tijd. Bovendien was hij adviserend architect van Venetië. Een belangrijk voorbeeld van zijn werk is de beroemde villa La Rotonda in Vicenza. Deze villa is volkomen symmetrisch en is de belichaming van Palladio’s architectuur.

Duccio di Boninsegna

Duccio is aanvankelijk werkzaam als cassette-, meubel- en miniatuurschilder. Hij werkt in ieder geval vanaf 1278 in zijn geboortestad Siena. Hoewel hij nog zeer nauw verbonden is met de byzantijnse kunst, pakt hij de nieuwe impulsen van de gotische kunst op en ontwikkelt zo een moderne schilderstijl. Naast de verfijnde lijnen en de licht kleuren wordt zijn werk gekenmerkt door een realistisch modellering en een ritmische verdeling van de figuren over het gehele beeldvlak. Het veruit belangrijkste werk van Duccio is de meerdelige en aan beide kante beschilderde Maestà, een altaarstuk bestemd voor het hoogaltaar van de dom van siena. Het bewaard gebleven contract dateert uit 1308; drie jaar later wordt het stuk voltooid en plechtig naar de dom gebracht. In de loop van de eeuwen zijn verschillende delen over musea van de hele wereld verspreid geraakt. Van de 84 delen zijn er nog 35 te bewonderen in het Museo dell’Opera del Duomo in Siena.

Antonio Canova

De Romeinse beeldhouwer Antonio Canova (1757-1822) verstond zijn vak zó goed, dat hij de status van heilige verwierf: hij was in staat levenloze materiaal tot leven te wekken. Blokken marmer werden getransformeerd tot vleesgeworden sculpturen. Van jongs af aan leefde Canova een teruggetrokken bestaan, gewijd aan studie en arbeid. Zijn toewijding was opmerkelijk in het begin van de 19e eeuw. Terwijl collega’s ongeïnspireerde kopieën van werken uit de klassieke oudheid maakten, bruisten Canova’s fijnzinnige sculpturen van het leven. Als klein kind verloor Canova zijn vader, terwijl zijn moeder er met een nieuwe liefde vandoor ging. Zijn grootvader nam Canova hierop onder zijn hoede en leerde hem het familieberoep van steenhouwen. Daarnaast bracht hij hem ook de principes van het beeldhouwen bij. Antonio’s beeldhouwtalent werd al snel opgemerkt en het duurde niet lang of zijn werk belandde in ateliers. Canova vestigde zich in Rome, waar de kerk hem tal van opdrachten gaf, zoals het grafmonument voor paus Clemens XIV. Zijn schitterende, vaak ontroerende beelden maakten van Canova de meest begeerde vrijgezel in Rome. Maar de introverte beeldhouwer was getrouwd met zijn werk. De Franse keizer Napoleon zag in Canova’s werk de toekomst van de Franse kunst. In opdracht van de keizer vervaardigde de Italiaanse kunstenaar enkele werken. Toch hield Canova Napoleon op enige afstand, vanwege de ravages die het Franse leger in Italië hadden aangericht. Maar de opbrengsten van de Napoleons opdrachten kwamen goed van pas om beschadigde Italiaanse kunstwerken te herstellen. Canova’s laatste rustplaats, Tempio in zijn geboorteplaats Possagno, is door hem zelf ontworpen. Het graf is heilig binnen de beeldhouwkunst en staat bovendien symbool voor de Italiaanse trots.

Leonardo da Vinci (1459=2- 1519)

Leonardo da Vinci was een beroemde Italiaanse architect, uitvinder, ingenieur, filosoof, sterrenkundige, natuurkundige, scheikundige, beeldhouwer, schrijver, schilder en componist. Oftewel: het schoolvoorbeeld van het Renaissance-ideaal van de zogenaamde uomo universale: universele/veelzijdige mens. Zijn beroemdste werk is het kleine schilderij De Mona Lisa, alleen te zien achter een dikke laag glas in het Louvre in Parijs. Als kunstenaar is Leonardo vooral bekend geworden door zijn bijdrage tot het chiaroscuro, een schilderwijze met sterke licht/donkercontrasten en vooral de nieuwe techniek van het sfumato: het weergeven van een atmosferisch perspectief, door de contouren onscherp te maken. Dit geeft zijn schilderijen een poëtisch, sfeervol karakter. De veelbeschreven raadselachtige glimlach van de Mona Lisa, is hier een goed voorbeeld van. Maar naast zijn schilderijen maakte Leonardo talloze schetsen op het gebied van bouw-, waterbouw- en werktuigbouwkunde, die alle getuigen van een goed inzicht en originele aanpak. Ook was hij de eerste kunstenaar die zich bezig hield met de anatomie van het menselijk lichaam. Helaas liet de stand van de techniek in die dagen uitvoering van zijn bizarre projecten meestal niet toe, en moeten we het doen met zijn talloze prachtige technische schetsen.

Uitvindingen in spiegelschrift Leonardo da Vinci zag zichzelf als een wetenschapper, een uitvinder. Hij wilde dat echter liever niet wereldkundig maken; zijn schetsen en aantekeningen over menselijke anatomie, de natuur en technische constructies waren zijn tijd ver vooruit. Daarom schreef hij alles in spiegelschrift, van rechts naar links. Gelukkig zijn de aantekeningen van Da Vinci grotendeels bewaard gebleven. In het Leonardomuseum in zijn geboortedorp Vinci worden behalve gekopieerde tekeningen en constructies van de kunstenaar ook modellen tentoongesteld. Zo kunnen bezoekers Da Vinci’s ideeën driedimensionaal bekijken. Maar bovenal bewonderen: want het blijft toch een gekke ervaring om een 15e-eeuwse fiets te zien. Ook in zijn vroegere woonhuis in Amboise kunt u in zijn huis en tuin modellen van zijn vele uitvindingen bekijken en uitproberen…

Michelangelo (1475-1564)

Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni, beter bekend onder alleen zijn voornaam Michelangelo, was een Italiaans kunstschilder, beeldhouwer, architect en dichter. Toen hij zes jaar oud was stierf zijn moeder. Nadat het gezin naar Florence verhuisde, werd Michelangelo aan een kindermeisje toevertrouwd. Omdat zij de vrouw van een steenhouwer was, grapte Michelangelo later dat hij de liefde voor de beeldhouwkunst reeds met de melk van zijn kindermeisje ingegoten had gekregen. In Florence leerde Michelangelo ook de klassieke oudheid kennen, die een grote invloed zou krijgen op zijn werk, en kwam hij via Lorenzo de' Medici in contact met enkele van de grote wetenschappers van zijn tijd. In 1496 vertrok hij naar Rome. Nadat hij in 1498/99 de beroemde Pietà in de St.Pieter gemaakt had, gaf paus Julius II hem de opdracht het plafond van de Sixtijnse Kapel te beschilderen. Vier jaar lang (1508-12) werkte hij, liggend op zijn rug, aan het plafond. Daarna hield hij het schilderen lange tijd voor gezien, tot hij in 1536 begon aan zijn beroemdste schilderij: Het Laatste Oordeel, dat de gehele achterwand van de Sixtijnse Kapel beslaat. Kenmerkend voor Michelangelo's stijl zijn de forse, gespierde lichamen. Hij overleed in 1564 in Rome en ligt begraven in Florence. Zijn kunstwerken brachten hem tijdens zijn leven al zoveel roem, dat men Michelangelo ook wel Il divino noemde, de heilige.

Dramatiek: emotie en erotiek
Door zijn lange leven heeft Michelangelo de overgang mee gemaakt van renaissance naar het veel meer uitbundige maniërisme waar hij zich volledig in kon uitleven. Wanneer de tijd in de 16e eeuw rijp is, krijgen kunstenaars van hun opdrachtgevers alle ruimte om hun emotie kwijt te kunnen in hun sculpturen en fresco’s. Krachtige mannen en volle vrouwen die al kronkelend om elkaar heen worden afgebeeld, met als doel de beschouwer tot in het diepst van zijn hart te raken. Hierdoor hoopte men dat de afvalligen zouden inzien dat het katholicisme grootser was dan het protestantisme en zij onmiddellijk zouden terugkeren in de armen van de Kerk. Dat was ook precies de intentie van Gianlorenzo Bernini (1598-1660) toen hij de colonnade voor de St.Pieter ontwierp: de bezoeker omarmen en terugleiden naar het hart van de Rooms-Katholieke Kerk.

Rafaël (1483-1520)

Raffaelo Sanzio, geboren in Urbino, was een Italiaans schilder, architect en tekenaar. Hij ging reeds als elfjarige in de leer bij de beroemde Perugino en gaf al snel blijk van een groot talent: hij kon de stijl van zijn meester onwaarschijnlijk goed nabootsen. In de herfst van 1504 kwam de eenentwintig jarige Rafaël in Florence aan. Het inspirerende artistieke klimaat stimuleerde hem tot de ontwikkeling van zijn eigen stijl, waarin hij aspecten uit het werk van anderen integreerde. Vooral de kunst van Leonardo en Michelangelo hadden een impact op de jonge Rafaël. In zijn Florentijnse periode schilderde hij hoofdzakelijk Madonna’s. In de herfst van 1508 ontbood paus Julius II Rafaël naar Rome. Net als de acht jaar oudere Michelangelo schilderde hij daar fresco’s in het Vaticaanse paleis. Onder invloed van Michelangelo’s plafondschilderingen in de Sixtijnse kapel werden Rafaëls figuren krachtiger en volumineuzer. Ook werd hij geïnspireerd door de kenmerkende gedraaide lichaamshoudingen van de oudere meester. In het Vaticaanse paleis beschilderde Rafaël voor paus Julius II de plafonds en de muurvlakken van een reeks pauselijke zalen (stanze). Voor deze grote opdracht moest hij leerlingen en assistenten aannemen. In de loop der tijd liet Rafaël de uitvoering van zijn ontwerpen steeds meer aan assistenten over. Al heel snel gold hij in het Vaticaan, op Michelangelo na, als de belangrijkste kunstenaar. Hij zou er de rest van zijn korte leven blijven. Rafael stierf op zijn zevenendertigste verjaardag in Rome en ligt begraven in het Pantheon aldaar, wat in Italië de grootst mogelijke eer is. Kunsthistorici beschouwen zijn sterfjaar als het einde van de hoge renaissance.

Renaissance

De wedergeboorte van de idealen van de klassieke oudheid wordt aangeduid met de term Renaissance. Die benaming werd niet alleen gebruikt om een nieuwe stijl in kunst en architectuur te omschrijven, maar duidde vooral op een veranderde levenshouding. In de 15e eeuw stonden de ‘klassieke beschavingen’ volop in de belangstelling. Geleerden en welgestelde inwoners van het rijke Florence verdiepten zich in klassieke geschriften, waardoor ze een andere kijk op de wereld kregen. De schepping werd gezien als een groot kunstwerk met de mens als spil waar alles om draaide. De Florentijnen gebruikten de kunst om hun verkregen zelfbewustzijn aan de wereld te tonen. Het belangrijkste van de nieuwe kunstvorm was de harmonie: alles in een kunstwerk of gebouw moest met elkaar overeenstemmen. Sleutelfiguren van de renaissance waren de architect Brunelleschi, de beeldhouwer Donatello en de schilder Masaccio.

Renaissancetuin

Een Italiaanse tuin is van oudsher zeer formeel aangelegd: symmetrie, geschoren hagen in strakke lijnen, buxusheggetjes, grote grasvelden met parterres, verwerkt tot een harmonieus geheel. De glorie van deze zogenaamde renaissancetuin is nauw verbonden met de gelijknamige culturele stroming, die zijn oorsprong had in het 16e-eeuwse Florence (zie ook de culturele informatie Italië, ‘renaissance’). Steeds vaker lieten de rijken grote villa's buiten de stad bouwen, waarbij veel aandacht werd besteed aan de eromheen liggende tuinen. Deze werden volgens dezelfde strakke klassieke regels wat betreft maatvoering en proporties aangelegd die men ook in andere kunstdisciplines hanteerde. Aangezien veel villa´s in de Italiaanse bergen op hellende terreinen moesten worden gebouwd werd het gebruik van keermuren en trappen vanzelf een belangrijk onderdeel van de Italiaanse renaissancetuin. Grote tuinen bestonden uit meerdere ‘kamers’, die door hagen van elkaar werden gescheiden. Soms lagen deze kamers achter elkaar en creëerde men doorkijkjes. Als middelpunt fungeerden de fonteinen. Beelden en hardstenen bankjes werden langs de paden geplaatst. Dikwijls stond aan het einde van de tuin een tuinhuis. De vormen bleven simpel en rechtlijnig, zonder overbodige versiering. De meest bekende overgebleven tuin uit deze tijd is ongetwijfeld de tuin van Villa d'Este in Tivoli die in 1550 door Piero Ligorio ontworpen werd.

Godenhuizen

Het zuiden van Italië en bovenal Sicilië kennen niet alleen een rijke Italiaanse, maar ook een Griekse geschiedenis. Vanaf de 8e eeuw v.Chr. werd het eiland onderdeel van de grote Griekse kolonie Magna Graecia. De overblijfselen van de vroegere Griekse bewoners zijn in de acropoli van Selinunte, Segesta en Agrigento nog duidelijk zichtbaar van plaatsen. Acropolis wil niets meer zeggen dan ‘boven de stad’, een plaats waar de Grieken heilige grond betraden en waar zij de woningen van de goden bouwden: de tempels. Stenen bouwwerken, omringd met metershoge zuilen en met in het midden het eidolon: het beeld van de godheid. Er zijn tempels gewijd aan Hera, Poseidon en Zeus teruggevonden, vaak in een nog uitstekende conditie, die een bezoek meer dan waard zijn.

Keizer Hadrianus

Het Romeinse keizerrijk heeft meer dan 300 jaar bestaan, met een keur aan verschillende keizers. Waar de ene keizer zich toch liever bezighield met oorlog voeren, was de ander meer geïnteresseerd in wederopbouw en studeren. Keizer Hadrianus (regeerperiode 117-138) behoorde tot de laatste categorie en werd in latere tijden vaak aangeduid als een ‘goede’ keizer. Hadrianus reisde zijn hele keizerrijk door, leerde Grieks, studeerde filosofie en mat zichzelf, naar Griekse mode, zelfs een kort baardje aan! Als aandenken aan al zijn reizen en indrukken liet hij voor zichzelf even buiten Rome de Villa Hadriana bouwen. Een magnifiek bouwwerk met theaters, badhuizen, een bibliotheek en parken met vijvers. Hadrianus hield zich persoonlijk bezig met de bouwplannen en integreerde architectuur en beeldhouwkunst uit Griekenland en Egypte, zodat zijn villa een waar allegaartje van stijlen werd.

Plassen bij de wasserette

De klassieke Romeinen moeten toch ware pragmatici geweest zijn. Bij een bezoek aan de archeologische opgravingen van de ooit zo rijke stad Pompeï valt waarschijnlijk onmiddellijk op dat er niet eens zoveel verschillen zijn tussen het leven van de oude Romeinse inwoners en onze moderne tijd. Gemak en logica dienen de mens, zo luidde waarschijnlijk ook in de eerste eeuw van onze jaartelling het motto: er waren voetgangerspaden, zebra’s om over te steken, zo gebouwd dat de voeten niet nat of vies werden, openbare badhuizen voor een duik of een toiletbezoek, en bronnen met water op bijna iedere straathoek. En als de nood te hoog werd, waren er altijd de grote kruiken voor de gevels van de wasserettes: niets krijgt textiel beter schoon dan rottende urine…

Romeo & Giulietta

Verona is synoniem met het romantische drama van Shakespeare waarin twee jonge geliefden ten onder gaan in de strijd tussen hun families. Het verhaal is fictief, het is zelfs zeer onwaarschijnlijk dat er ooit een vete is geweest tussen de families Cappello en Montecchi, waar op Shakespeare zijn toneelstuk baseerde. Maar wie in Verona het casa di Giulietta bezoekt en ziet hoeveel mensen het beroemde balkonnetje bewonderen, laat misschien toch zijn romantische hart spreken. Wrijf over de linkerborst van het bronzen standbeeld van Julia voor geluk in de liefde of schrijf een brief om raad in liefdeszaken naar haar huis; u krijgt zeker antwoord!

Stendhalismo

In Florence, de stad van de renaissance waar Brunelleschi’s koepel, Michelangelo’s David, de fresco’s van Masaccio en de schilderijen van Botticelli elkaar overtroeven, heeft de kunstminnende bezoeker het soms zwaar te verduren. Al sinds het begin van de 19e eeuw zijn er gevallen bekend van toeristen die tijdens een bezoek aan Florence, met name in het Uffizi-museum, overvallen worden door duizelingen, benauwdheid en flauwtes. Het Stendhal-syndroom, zoals deze aandoening wordt genoemd, is bekend geworden door de 19e-eeuwse Franse schrijver Stendhal, die in zijn werk gedetailleerd beschreef hoe hij in 1817 tijdens een bezoek aan Florence emotioneel werd aangegrepen door het artistieke karakter en de schoonheid van de stad.

24 augustus 79 n.Chr.

De uitbarsting van de Vesuvius kwam voor de welvarende stadjes aan de voet van de vulkaan als een volkomen verrassing. Bijna 2000 later is men nog steeds bezig deze Romeinse stadjes te bevrijden uit het puin. Pompeï, ten zuidoosten van Napels, werd onder hete as en puinsteen bedolven. Daken van huizen bezweken onder de druk van het vulkanische materiaal, het hete as eiste vele dodelijke slachtoffers. Herculaneum verdween onder een voedgolf van modder; niet alle daken stortten in waardoor hier in de modder huishoudelijke voorwerpen bewaard bleven. In het archeologisch museum in Napels kunt u vele opgegraven (gebruiks)voorwerpen en mozaïeken bewonderen.

Met de voeten in de Trevi

Wie Rome zegt, noemt vaak in een adem La Dolce Vita. Het beeld van actrice Anita Ekberg die haar voeten koelt in het water van de Trevifontein is onvergetelijk. De film van Frederico Fellini over het ‘zoete’ maar vaak ook tragische leven van de high society van Rome is enigszins gedateerd, maar de imposante Fontana di Trevi figureert sindsdien nog in menig commerciële uiting. Met haar 20 bij 26 meter hoge façade gevuld met diverse beeldhouwwerken trekt de tegen het Palazzo Poli aangebouwde fontein alle aandacht. De voeten koelen in het water is niet meer toegestaan, maar gooit u over uw schouder een muntje in de fontein, dan keert u zeker nog eens terug naar de Eeuwige Stad.

Truffels

Een van de zeldzaamste, meest begeerde en duurste etenswaren ter wereld komt uit Piemonte: de tartufo bianco. Deze paddenstoel wordt als de geurigste van alle truffels beschouwd en groeit spontaan onder de grond rond eiken- en kastanjebomen. Deze zeldzame delicatesse wordt verzameld door experts, de zogeheten trifolai (truffelverzamelaars) die daarbij worden geholpen door speciaal getrainde honden die de truffels herkennen aan de geur die uit de grond opstijgt. Ook Umbrië is een belangrijke producent van deze zeldzame en prijzige paddenstoel. Hoewel er ook witte truffels gevonden worden, is dit in de eerste plaats het gebied van de zwarte truffels. In de wintermaanden, de witte truffels worden geoogst in oktober, de zwarte pas in november, worden in verschillende middeleeuwse stadjes in Piemonte en Umbrië sagre (feesten) georganiseerd die in het teken staan van de truffel. Hier kunt u op de mercato de delicatesse kopen, maar natuurlijk ook nuttigen. De truffels worden met een speciale truffelrasp (een affettatartufi) die met een groot gevoel van drama wordt gehanteerd, geraspt en royaal over de lokale gerechten gestrooid.

Pasta

Eenvoudige vormen van pasta komen in Italië al sinds de Romeinse tijd voor, misschien zelfs al ten tijde van de Etrusken. De Romeinen maakten al pasta van meel en water dat zij, na het bakken, in reepjes sneden en op smaak brachten met saus en kikkererwten. Dat Marco Polo spaghetti meebracht toen hij uit China terugkwam is waarschijnlijk niet geheel waar. De ontwikkeling van de talloze vormen pasta zoals wij die nu kennen kan echter wel heel goed zijn weg naar Italië gevonden hebben via de Arabische kooplieden die op Sicilië woonden. Hoe dan ook, de Italianen zijn gewoonweg dol op hun pasta. Iedereen eet het, en meestal twee keer per dag; een maaltijd zonder pasta is eenvoudig ondenkbaar voor de Italianen. Pasta wordt in Italië bijna nooit als hoofdgerecht gegeten; maar als primo piatto (eerste gang) met saus of als pasta in brodo in bouillon of soep. Italië kent een grote verscheidenheid aan soorten pasta die fabrieksmatig (gedroogd of vers) of thuis met de hand gemaakt worden.

Toscaanse boneneters

Het zal u niet verbazen dat juist in Italië, het land waar alles draait om eten, heel wat mensen bijnamen hebben die zijn afgeleid van hun eetgewoontes. De mensen uit de Mezzogiorno (Zuid-Italië) worden bijvoorbeeld maccheroncini genoemd, omdat zij veel gedroogde pasta eten, meestal in tomatensaus met knoflook. Inwoners van de Veneto staan bekend als polentoni, omdat hun favoriete eten polenta (voedzame brij van grof gemalen maïsmeel) heet. Toscanen daarentegen worden elders in het land i mangiafagioli genoemd: de boneneters. En inderdaad, in heel wat soepen en pastagerechten tref je bonen aan, meestal kleine witte. Ze worden ook wel als op zichzelf staand gerecht gegeten. Twee populaire Toscaanse bonenschotels zijn: fagioli al fiasco (witte bonen worden in een grote bolle fles verhit op hoog vuur met olijfolie, salie, rozemarijn, knoflook peper en water) en fagioli all’uccelletto (witte bonen klaargemaakt met olijfolie, tomaten en salie).

Italianenen en koffie

Het nieuws over het zwarte hete water getrokken van een boon die kahvé heette, bereikte Venetië in 1585. In eerste instantie was het alleen te koop in de apotheken van de stad als medicinale drank. Maar al snel leerde de Venetianen de stimulerende werking van koffie waarderen en opende overal in de stad de eerste koffiehuizen hun deuren. Caffé Florian was het eerste koffiehuis dat zich aan het San Marcoplein vestigde in de 18e eeuw. Begonnen als een eenvoudige bar werd het café de prins van de Venetiaanse koffiehuizen, waar gegoede burgers kwamen om te roddelen, te gokken, te verleiden of alleen te genieten van zwoele avonden begeleid door de muziek van militaire kapellen. In de volgende eeuw werd Florian het trefpunt van literati. Op de lange lijst van illustere klanten prijken de namen van Dickens, Byron, Rousseau en Goethe, die allen aanschoven aan de piazza-tafeltjes of plaatsnamen in de kleine salons om te genieten van een echte ‘Italiaanse’ espresso. Het Antico Caffé Greco, geopend in 1760 vlakbij de beroemde Spaanse Trappen in de Via Condotti, is al voor meer dan twee eeuwen het centrale ontmoetingspunt voor de intellectuele kringen van Rome. In de beroemde ‘omnibus’ salon van dit koffiehuis brachten Liszt, Bizet, Wagner, Goethe, Casanova en Stendhal vele uren door. Samen met andere grote denkers, kunstenaars en schrijvers maakten zij van Caffé Greco een monument voor de Italiaanse hoofdstad. Het café had zoveel invloed dat volgens een legende een kardinaal die zitting nam in Caffé Greco, paus werd. De benoeming van Gioacchino Pecci als paus Leo XIII was hier het levende bewijs van.

Olijfolie

Overal in Italië floreert de olijfboom. De groen-zilverachtig glanzende, knoestige olijfbomen bepalen in grote mate het landschap. De bomen leveren jaarlijkse vele liters heerlijke olijfolie op. Vooral de olie die na de eerste koude persing, olio extra vergine d'oliva, wordt geproduceerd geniet door zijn zachte licht nootachtige smaak een ongekende populariteit. De Italianen gebruiken deze olijfolie als dressing over salades, gieten een scheutje over de pasta of door een saus, maar proeven de olie ook vaak puur natuur op een stukje knapperig brood.

Gelato

Het is moeilijk om in Italië slecht ijs te vinden, maar wil je het beste ven beste dan moet je volgens veel Italianen afreizen naar Sicilië. In kleine gelaterie wordt hier vaak nog op ambachtelijke wijze ijs bereid van verse ingrediënten. Sappige citroenen of sinaasappelen, heerlijke chocolade of een scheutje Marsala: vers verwerkt in het zeer ruime assortiment ijs is het verschil met industriële smaakmakers duidelijk te proeven. En heeft u eenmaal een echte gelato geproefd, dan wilt u nooit meer anders.

Pizza Margherita

De eerste koningin van Italië, Margherita van Savoie, werd vanwege haar schoonheid door vele Italianen aanbeden. Naast liefdadigheid en haar liefde voor kunst, stond ze ook bekend om haar passie voor auto’s. In die tijd was dit nog een zeer ongebruikelijk vervoersmiddel. Margherita toerde ieder jaar in een kolossale witte limousine door Europa. Deze auto had maar liefst plaats voor zeven personen en 400 kilo aan bagage. Als ze in 1889 samen met haar man Umberto, die ook haar neef is, in Napels verblijft, wil ze graag de typische Napolitaanse specialiteit pizza proeven. De beste pizzabakker van Napels bakt speciaal voor de koningin twee traditionele pizza’s. Maar speciaal voor het koningshuis bakt hij ook een nieuwe pizza, gegarneerd met de nationale kleuren rood, wit en groen. De kleur rood van de tomaten, de mozzarella is de witte kleur en de basilicum zorgt voor de groene kleur. Margherita verkoos de nieuwe pizza boven de traditionele specialiteit. Sindsdien draagt deze beroemde pizza nog steeds haar naam.

Grappa

Hoewel de grappa in heel Italië gemaakt wordt, ligt de bakermat uitgespreid rond het stadje Bassano del Grappa. In de middeleeuwen werd er in deze streek al grappa gemaakt. Alchemisten mengden gedestilleerd alcohol met allerlei kruiden en gebruikte de sterke drank als medicijn. Later namen de arme arbeiders op het platteland het gebruik van de grappa over om de koude wintermaanden door te komen. Tegenwoordig brengt de grappa de Italianen een moment om te genieten, het liefst als dessertwijn na de maaltijd. De grappa wordt gemaakt van druivenmost, waar water aan toegevoegd wordt. Na het gisten, in koperen ketels, wordt met behulp van water de alcohol eruit gedestilleerd. Tot slot wordt het mengsel aangelengd met water tot een alcoholpercentage van 40% . De grappa wordt in drie hoofdsoorten verdeeld: de grappa classica, gebotteld na een jaar, de grappa riserva, gebotteld na drie of vier jaar en als laatste de grappa ruta die op smaak gebracht wordt met vruchten, kruiden of honing.

Pan dit Toni

Al geruime tijd voor kerstmis ziet u in de Italiaanse delicatessenwinkels stapels gekleurde kartonnen dozen staan. Deze dienen als cadeauverpakking van Panettone, een luchtig en zoet brood waarin eieren en gedroogde zuidvruchten zijn verwerkt. Traditiegetrouw wordt dit brood op kerstavond geserveerd met een glas spumante ter afsluiting van het familiediner. Panettone is moeilijk te bereiden, omdat het van twee verschillende deegsoorten gemaakt wordt. Beide deegsoorten moeten eerst afzonderlijk 10 uur en vervolgens nog eens 5 uur gezamenlijk rijzen. Ook moet de Panettone van binnen luchtig blijven en van buiten juist donkerbruin en dit zonder het te laten verbranden. De oorsprong van deze Italiaanse culinaire traditie ligt bij Ludovico il Morso, een zeer welvarend man. Hij nodigde een groot gezelschap uit om op kerstavond bij hem te dineren. Zijn kok liet de bereiding van het toetje over aan zijn hulpje Toni. Toni bakte een zoet brood, maar liet het veel te lang in de oven staan met alle consequenties van dien. Er was geen ander dessert in huis en de kok besloot het toch op te dienen en tegen alle verwachtingen in waren de gasten verrukt over de textuur en de smaak. Dankzij Toni genieten de Italianen elk jaar op kerstavond van het heerlijke zoete brood Panettone en met een verfrissend glas spumante.

Italiaanse filmmuziek

Muzikaal Italië staat voornamelijk bekend om zijn opera en groots werk van componisten als Monteverdi, Bellini, Verdi en Puccini. Toch heeft de Italiaanse muziekwereld nog meer te bieden. Naast verschillende operacomponisten wist een aantal componisten zijn spoor na te laten in de filmmuziek. Zo componeerde de Romein Ennio Morricone de soundtrack voor Once Upon a Time in the West van Sergio Leone. ‘Man with the Harmonica’ is het bekendste nummer uit de film, dat middels de klagende mondharmonica een fascinerende sfeer weet neer te zetten. Morricone componeerde de muziek trouwens nog voor men met de filmopnames begon. Niet alleen deze westernklassieker, maar ook de eerste twee Coppola-films van de maffiatrilogie The Godfather hebben hun filmmuziek te danken aan een Italiaan, namelijk Nino Rota. In zijn vroege jeugd blonk Rota uit als wonderkind, dat zijn eerste oratorium al op 11-jarige leeftijd componeerde. Als filmmuziekcomponist werkte hij samen met meesterlijke regisseurs als Visconti en Fellini.